NOWE PRZYCZYNKI DO GIEOGNOZYI POLSKI. 



41 



ku rzek, że to pojęcie zamkniętego morza śródlądowego jest zapewne niezupełnie 

 z prawdą zgodne. Przenieśmy się raczej do owego czasu, w którym nie nastąpi- 

 ły jeszcze ostatnie przebicia się rzek do dzisiejszych zatok morskich: Elby pod 

 Hitzader, Odry pod Oderburgiem, Wisły pod Ostromeczkiem, Niemna pomiędzy 

 Mereczem i Rumszyszkami, Dźwiny pod Kokenhusen ') i Dniepru przez płytę 

 granitową około Ekaterynosławia, ciągnącą się przez Wołyń, Podole i Ukrainę 

 aż do stepów Dońskich, — to przedstaAvi się nam na dobrej orograficzno-hidrogran- 

 cznej sieci Europy środkowej istnienie dawniejszej dlugoszyjnej zatoki, która od 

 wschodniej granicy terytoryjum bagnistego nad Borystenesem zwężała się powoli 

 w kierunku ZPnZ i sięgała aż do wybrzeży morza Północnego, pomiędzy ujściami 

 Ems i Wezery, zatoki, której głębokość od płytkiego ujścia, powiększała się ku 

 Wschodowi 2 ), a miejscami była głębsza, aniżeli teraz Bałtyk w środku. Jej 

 brzeg północny był określony przez południowy stok Luneburger Haide i długie- 

 go pasma południowo-baltyckiego z jego szeregiem jeziór przez Meklemburg, Po- 

 morze, Prussy i Litwę, brzeg zaś południowy biegł przez ostatnie północne pasma 

 wyniosłości systemu hercyńskiego, od Nordhorn nad Vachte, przez Brąmsze nad 

 Haasekemforde, Kehburg nad jeziorem Steinhuder, Neustadt około Stubenberger 

 Peine, Fallersleben, Neuheldensleben, Parry nad Elbą, Ziesar, Bełzig, Freuen- 

 britzen, Liickenwalde, Barnth, Spremberg, Bunzlau, Leubus nad Odrą, Trebnitz, 

 Międzybórz, Wieluń, Piotrków, na północnym krańcu pasma wyniosłości sando- 

 mierskich, grzbietu galicyjsko- wołyński ego i południowo-rosyjskiej płyty granito- 

 wej. Stara ta, powolnie zamulona piaskiem zatoka, zachowuje się jako dolina po- 

 dłużna, ograniczająca, do systemu gór hercyńskiego tak, jak teraz zatoka Adiyja- 

 tycka, jako dolina podłużna, do wschodnio i zachodnio-adryjatyckich łańcuchów 

 systemu Appeninów, a powstałe na jego osuszonem dnie, jednakowo skierowane 



tek zmiany lub glossy na marginesie, Maeotis, gdyż nad prawdziwem Maeotis, na jego stronie pół- 

 nocnej nie było lasów, a jezioro w kraju Budinów opisane jest jako leżące w kraju lesistym i że 

 do niego wpadają 4 wielkie rzeki, prawdopodobnie rzeki, które płyną ku północy z wyżyny Awra- 

 tyńskiej i ze stepów naddniestrzańskich ku bagnom Pińskim, które pod Belinem, Kobryniem i Pra- 

 żanami leżą. tylko na 47G stóp nad m. Baltyckiem i jeszcze teraz, podczas wylewów wiosennych, 

 więcej są podobne do jednolitego jeziora, aniżeli terytoryjum bagnistego, zawierającego liczne po- 

 jedyncze jeziora. 



') Porówn. § 51 i 52 w rozprawie „0 Baltyckiem zagłębiu oolitycznem." 



2 ) Tamże § 49. Głębokość zatoki aż do niżej leżących warstw osadowych była pod Bran- 

 deburską niziną niewielką, pod Warszawą wynosiła już 500— G00 stóp, a więc 70—80 sążni, gdy 

 tymczasem Bałtyk ma w środku 30—40 sążni. (Zeune, Ueber den Seeboden am Europa). Linija 

 środkowa tej dawnej zatoki jest bardzo pięknie nakreślona przez prawie prostolinijną żyłę wodną, 

 którą jeszcze teraz, z małemi przerwami możemy wykazać od ujścia Wezery, aż do ujścia Prypeci 

 do Dniepru. Tę żyłę wodną tworzy Wezera aż do Allen, Allen i Ohne aż do Elby, dawne koryta 

 pomiędzy Parey i Plauen z kanałem Plaueńskim pomiędzy Elbą i IIavlem, jeziora Havel do Span- 

 dau, Sprea i Szlauba z kanałem Miihlrozeńskim, aż do Odry, Odra w swej podłużnej dolinie aż do 

 Glauehy, a stąd zgniła Obra, dawne koryto Obry, przez Szmollę, Korgę, Kópnitz, Kosten i Krie- 

 wen i jeziora pod Dolskiem aż do Warty pod Szremem, Warta i Ner w ich Z — W kierunku aż do 

 bagien Łęczyckich, stąd Bzura do Wisły, Wisła do Modlina, Narew i Bug do Brześcia, prostoli- 

 nijny Muchawiee do Kobrynia, bagna pomiędzy Kobryniem a Katnem z kanałem Kobryńskim, aż 

 do Prypeci, a ta aż do Dniepru. 



Pani. Fizyj.— Tom V, 



Dział II. 6 



