44 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



Wykazawszy stosunek kierunku dolin podłużnych i budowy gieologicznćj 

 pozostaje nam jeszcze do rozwagi kwestyja, czy są. i inne powody, dla których 

 przyjąć należy, że dalszy ciąg systemu hercyńskicgo ciągnie się jeszcze dalej za 

 Wisłą, w kierunku PdW, czy też nie, a to prowadzi nas do zastanowienia się nad 

 masami skal, które poprzednio już oznaczyliśmy pomiędzy Wisłą a Donem, nazwą 

 systemu podolsko-poludnioioo-rosyjskiego. 



2. System gór pomiędzy Wisłą a Donem. 



§ 57. Jeżeli przedłużymy liniją rozciągania się warstw łupków sandomier- 

 skich, oraz łańcuchów gór od ujścia Sanu do Wisły, dokładnie w kierunku h. 8 

 dalej ku WPdW aż do brzegów morza Azowskiego i poprowadzimy dwie linije 

 do niej równoległe, jednę z północy od ujścia Narwi do ujścia Dońca do Donu 

 i drugą na południe, wzdłuż średniego biegu Dniestru, to napotkamy na wschód 

 od Buga obszar, w którym pod mało przerywaną pokrywą skal trzeciorzędowych 

 i kredy wynurzają się tylko warstwowe skały jednej ze znacznie wyższych forma- 

 cyj, oraz płyta granitowa Eosyi południowej. Idąc za przeciągniętą liniją środko- 

 wą od ujścia Sanu, widzimy najprzód leżący w jej kierunku bardzo porozdzierany 

 (zerrissene) mały łańcuch gór trzeciorzędowych w południowej części gubernii 

 Lubelskiej, od Janowa do Tomaszowa. Następnie, naznacza ona pomiędzy 43 '/ 2 

 a 44 '/ 3 ° długości zachodniej kierunek, conaj mniej na 900 stóp n. p. m. leżącego pła- 

 sko wzgórza Awratyńskiego, z którego płynie Bug do Wisły, Styr, Horyń i Slucz do 

 Prypeci, Huta, Lipa, Strypa, Zbrucz albo Podhorec, Smotrycz, Tarnawa i Stu- 

 dzienica do Dniestru i nareszcie Boh, bezpośrednio do m. Czarnego. Na półno- 

 cnym krańcu tej wyżyny stanowi najdalej ku zachodowi leżący granit pod Krup- 

 cem, na PnW od Brodów, pierwsze przebicie się skał krystalicznych w tym kie- 

 runku przez zagłębie kredowe. Większe masy granitowe leżą następnie w prze- 

 dłużeniu owej linii wzdłuż górnego biegu Bohu od Ploskirowa do Janowa, powy- 

 żej Winnicy; przez Ełizawetgrad przedłużona pod Ingulem do Dniepru oznacza 

 środek szerokiej rozciągłości płyty granitowej, podkładu wysokiego stepu Ukraiń- 

 skiego, wyniesionego na 700—1000 stóp n. p. m., którego kraniec północny, zwa- 

 ny Czarnym Lasem, za pośrednictwem tarasu pagórkowatego, wyniesionego na 

 200 — 350 stóp, spada stromo ku brzegowi Dniepru, pomiędzy Kijowem i Ekate- 

 rynosławiem. Dniepr przerzyna nasza linija w samym środku zapór utworzonych 

 przez rafy granitowe (porohy), pomiędzy Ekaterynosławiem i skalistą Avyspą 

 Chortycz, a jej przedłużenie ku PdW, oznacza dość dokładnie południowy kra- 

 niec granitowego obszaru nad górną Końską Wodą, źródłami Mołosznej i rzeką 

 stępo wą Jelanacz, aż do ujścia Bcrdy (po tatar sku Kajały k) do morza Azowskie- 

 go, od Pe.trowskiej Kreposti 50 wiorst na PdZ od Maryj upola '). 



1 ) Daiej godnem uwagi jest to, że jeżeli tę linija, przedłużymy przez morze Azowskie, 

 wzdłuż linii Kubania aż do górnej części doliny Tereku powyżej Władykaukazu, to linija rozcią- 

 gania się ku PdW zwróconych warstw tamtejszych skał łupkowych i wapiennych, naprzemian le- 

 żących z granitem syjenitowym i pornrem (według Eugelhardta h. 8'/2) znowu przypada 

 w kierunku tej linii. ' 



