NOWE TRZTCZYNKI BO GIEOGNOZYI POLSKI. 



45 



Natomiast linija przeciągnięta przez nas równolegle od tej linii od ujścia 

 Narwi do ujścia Dońca, oznacza pomiędzy Bugiem a Dniestrem najbardziej na 

 północ wysunięte punkty granitu na południowym krańcu wielkich bagien Roki- 

 tna, z tamtej zaś strony Dniepru padający ku tej rzece kraniec Białoruskiej 

 wyżyny stepowej, prawie tak wysokiej, jak z tej strony położona ukraińska i na- 

 reszcie liniją rosciągania się opierających się o granit syluryjskich skał przechodo- 

 wych oraz wapienia górnego z pokładami węgla, które od Iszumu i Bachmutu cią- 

 gną, się ku PdW", równolegle do prawego brzegu Dońca i tworzą, mały łańcuch 

 gór około Dońca, które już Claudius Ptolomaeus znał pod nazwą Amodecyjskich. 

 Jeźli jeszcze przyjmiemy pod uwagę, że równolegle od nich, spokrewnione z nie- 

 mi łupki i wajnenie orthocei-atitowe zalegają na przeciwnym południowym krańcu 

 płyty granitowej wzdłuż biegu średniego Dniepru, to przedstawi się nam 



południowo-rosyjska płyta granitowa, jako leżąca w jednym 

 kierunku z górami Sandomierskiemi i łańcuchem Hercyń- 

 skim od PnZ ku PdW, Avyniesiona średnio na 800 — 900 

 stóp n. p. m.; masa górska, która na swym krańcu półno- 

 cnym i południowym — o ile pozwala to widzieć grube po- 

 krycie kredą i warstwami trzeciorzędowemu ■ — ograniczona 

 jest syluryjskiemi masami przechodowemi. 

 Główny kierunek tego tak mało wyniesionego systemu gór, jest wyrażony, 

 podobnie jak w górach Hercyńskich, biegiem rzek w dolinach głównych podłu- 

 żnych. Jak tam pierwotny brzeg Wezery, Elby, Odry i Wisły był równolegle od 

 pasm gór od PdW ku PnZ skierowany, tak jest on tu odwrotnie skierowanym od 

 PnZ ku PdW przez doliny Dniestru, Bohu, Dniepru, od Kijowa do Ekateryno- 

 sławia, Dońca od Żmije wa aż do ujścia do Donu, od Korotniaku do Kanalińskiej 

 łórteczki, a nawet ku dolnej Wołdze od Carycyna aż do morza Kaspijskiego i Ma- 

 nycza w najgłębszej zaklęsłości kraju pomiędzy morzem Azowskiem a Kas- 

 pijskiem. 



Potrzeba jednak wykazać, czy te godne uwagi stosunki upoważniają nas do 

 przyjęcia, że owe masy górskie na Wołyniu, Podolu, Ukrainie, Małorusi i nad 

 Donem zaliczyć należy do tego samego systemu gór co i Sandomierskie, czy też 

 nie i wskutek tego musimy się zastanowić nad pojedyńczemi ogniwami. 



§ 58. Wyżyna granitowa. 



a) Kraniec południowy. Tam gdzie na południowej stronie Berdy kończą 

 się trzeciorzędowe, poczęści oolityczne wapienie, które tworzą północny brzeg mo- 

 rza Azowskiego, występują naprzód na stepach rozsypy granitowe. Na prawym 

 brzegu rzeki występuje naprzód naprzemian granit i gnejs; ławice szarego i czer- 

 wonego granitu "są oddzielone warstwami granitu gnejsowego (Pallasa bogaty 

 w mikę łupek granitowy) i przy chutorze Ponawina (Ponawina Chuster) nad rzeką 

 ku Petrowskiej, nawet łupkiem mikowym z kryształami turmalinu i granatu. Stąd 

 ciągnie się południowy brzeg tego granitowego terenu bez wszelkiego pokrycia wa- 

 piennego na zachód ku rzece stepowój Jełanacz, a Pallas wspomina tu szczególniej 

 łańcuch pagórków Korsak, gdzie sterczy grzbiet 8 sążni wysoki, 400 długi, a 30 — 

 40 szeroki, w kierunku od PdW ku PnZPn. Składa się on z żelazistego kwarcu, 

 z igiełkoAvatemi kryształami wolframu i pojedyńczemi blaszkami miki. Stąd cią- 



