46 



DZTAŁ ii. GIEOLOGIJA. 



gnie się kraniec granitowy ku PnZ przez Mołocznaja Woda ku górnej Końskiej 

 Wodzie. Następnie widzimy ślad jego w skalnej wyspie Dniepru Chortycz z la- 

 sem dębowym, która o 270 wiorst powyżej ujścia Dniepru i około 18 wiorst poni- 

 żej ostatniego 12-go progu, „wolny poroh", okazuje ostatni granit w Dnieprze, 

 gdyż poniżej brzegi są. znowu płaskie i trzeciorzędowemi warstwami pokryte. Da- 

 lej na zachód, przerzyna południowy kraniec granitowy Ingulec i Ingul, albowiem 

 78 wiorst od Nikołajewa ku Pn na strumieniu Gromokleja, który wpada do Ingu- 

 lu, pokazuje się znowu granit w l'/ 2 (2 l / 2 ?) arszyna grubych ławicach, bogatych 

 w czerwony felspat. Według Pallasa, mają. one upad od Pn ku Pd, rozciągają 

 się przy wsiach Gromokleja i Sujakleja, bardzo stromo ku W pochylone, stoją 

 prawie na głowach, zaś nad Kamyszewatą, pod wsią Gregoriewka, gdzie się na- 

 trafia glinka porcelanowa, zawierają potężne składy różowo przeświecającego 

 kwarcu. Podobnie około Elizawetgradu nad Ingulem. Jeżeli i tu granit nie jest 

 bezpośrednio pokryty wapieniem trzeciorzędowym, to musi podeń niedaleko ku 

 południowi zapadać, gdyż o 62 wiorsty od Nikołajewa ku północy, około Ikaczy- 

 ku nad Gromokleja, gdzie granitu nie widać, wynurzają się owe ławice wapienia. 

 Pomiędzy Ingulem a Dniestrem, zwraca się znów brzeg wyżyny granitowej tro- 

 chę więcej ku PdZ, gdyż ostatni granit nad Bohem jest odsłonięty pod Sokołami 

 i Wozniesienskiem, a nad Dniestrem pod Nowemi Diubosarami. Wiemy z po- 

 przedniego paragrafu, że główny kierunek płyty granitowej ciągnie się od od PnZ 

 ku PdW, a ponieważ tylko nad Berdą dosięga ona brzegu morza, więc jasną jest 

 rzeczą, iż od Diubosar nad Dniestrem aż do Pietrowskiej Kreposti granit spada 

 bardzo stromo, prawie pionowo ku południowi, jak to już Pallas powiedział. 

 Wielce więc prawdopodobną jest rzeczą, że ta stromo spadająca ściana granitowa, 

 stanowiła niegdyś północny brzeg morza Czarnego, gdyż osadzony w głębszym 

 poziomie aż do teraźniejszego brzegu trzeciorzędowy utwór przybrzeżny Eichwal- 

 da jest, podobnie jak takiż utwór na zachodnim i wschodnim brzegu morza Kas- 

 pijskiego, tylko osadem z mięszanej lub zupełnie słodkiej wody, albowiem zawie- 

 ra kopalne muszle tylko takich rodzajów lub przynajmniej gatunków, które jesz- 

 cze teraz zamieszkują morze Czarne i Kaspijskie, w limanach wpadających do 

 nich rzek, lub w nich samych. W żaden jednak sposób nie możemy podzielić po- 

 glądu Pallasa, jakoby ten granit tworzył gałąź górską, idącą od Karpat, która wy- 

 stępuje nie w masach, jak w górach wysokich, lecz w składach. Poludnioivo-ro- 

 syjska 'płyta granitoica zarówno orograficznie jak i gieologicznie, podobnie jak góry 

 Sandomierskie, nie ma żadnego związku z Karpatami, za czem nadto przemawia i zu- 

 pełna odmienność zewnętrznego wyglądu granitu południowo-rosyjskiego od kar- 

 packiego. Natomiast stromy spadek granitu ku Pd jest dla nas nadzwyczaj wa- 

 żnem zjawiskiem, gdyż daje jedyny punkt oparcia do oznaczenia czasu, w którym 

 przynajmniej ta część południowego brzegu granitu wyniesioną została. Gdy mia- 

 nowicie dalej ku północy, na stepie naddniestrzańskim i na północnym stoku wy- 

 żyny Awratyńskiej, osadzone są na granicie i kredzie warstwy trzeciorzędowe, 

 które na zasadzie licznych skamieniałości tylko do miocenicznej grupy mogą być 

 zaliczone, natomiast ku południowi od stromego brzegu granitu, leży tylko zna- 

 cznie młodszy utwór przybrzeżny, który według nomenklatury Desnoyersa jest 

 utworem czwartorzędowym, więc 



