NOWE PRZYCZYNKI DO GIEOGNOZYI POLSKI. 



47 



wyniesienie południowego krańca granitowego 'pomiędzy Dnie- 

 strem a Berdą mogło nastąpić tylko dopiero f o końcu mioceni- 

 cznego okresu, albowiem, gdyby to później nastąpiło, to utwór 

 przybrzeżny znaleźlibyśmy dalej w głębi lądu, aniżeli go teraz znajdujemy. 



Ku zachodowi od Dniestru granit nie ciągnie się dalej, lecz jego południo- 

 wy brzeg zwraca się ku północo-zacliodowi aż do okolic Kałusza i Kuryło wiec 

 i do pasma podolskiego i wskazany jest przez granity około wsi Chominki i przy 

 D/iurzynie, w dolinie Muraffy, na drodze od Mohylewa do Bracia wia, około Plo- 

 s kirowa, najwyższego punktu wyżyny i wreszcie około Krupca, niedaleko Ra- 

 dziwiłłowa. 



b) Brzeg północny. Znowu zaczynając od wschodu, nie znamy jeszcze zu- 

 pełnie dokładnie pomiędzy morzem Azowskiem i Dońcem północnej granicy gra- 

 nitu, na którym musiały się odłożyć syluryjskie łupki nad Nagolną. Zapewne prze- 

 rzyna ona na południe od tej rzeki, mniej więcej około 47° — 50 Mius, Krynicę 

 i Kalmias, albowiem dalej ku zachodowi, na północ od Samary, jest o 100 wiorst 

 od południowej granicy granitu nad Końską Wodą oddalona. Stąd ciągnie się, 

 pokryta głównie masami dyluwijalnemi, z tamtej strony Dniepru, aż do ujścia Fa- 

 łu (Plial) do Dniepru (23 wiorsty poniżej Kremienczugu), gdzie o 147 wiorst po- 

 wyżej pierwszego progu, Starego Kajdaku, sterczą skały granitowe nad Dnieprem 

 i w Dnieprze do 4—5 sążni wysokości. To jednak, co Dubois podał na swej kar- 

 cie, że to są najwyższe granitowe skały nad Dnieprem, jest mylnem. Według Blo- 

 dego, ciągną się raczej stąd przez miasteczko Keleberda aż do Kremienczuga li- 

 czne odosobnione małe wyspy i sterczące skały granitu i gnejsu. Nigdzie wyżej 

 w dolinie Dniepru, nawet przy progu Piekarskim, który według Dubois 'J od- 

 dziela dolną od górnej doliny Dniepru, nie widać granitu; musi się więc znajdo- 

 wać tu ku Pu W, pod piaskiem stepu Poltawskiego. Od wypływu Psobu(?) ciągnie 

 się raczej widzialny północny brzeg granitu na prawym wysokim brzegu Jaszrni- 

 nu, poniżej Czehrynia ku dolinie Rosi, a w tej od Korsunia przez Steblów i Bogu- 

 sław do Białej Cerkwi, a na PnW od tej linii granit pokazuje się tylko jeszcze 

 w małych partyjach w dolinie Rusawy około Mironówki i Rusawy. Od Białej 

 Cerkwi, granica granitu robi wielki wyskok ku północy, ali:owiem granit nietylko 

 wynurza się w wysokich kopulach na brzegu Teterewu około Żytomierza i nad 

 Kamionką, tu z warstwami wapienia, tam z licznemi granitami, aż do wielkości 

 głowy dziecka, a 4-y wiorsty powyżej Żytomierza i z gnejsem pomięszany; ale 

 nadto, tworzy masy skaliste około Owrucza, 138 wiorst na PnZ od Kijowa nad 

 Nowiną, która z Uszą wpada do Prypeci, a więc już zupełnie na południowym 

 krańcu tamtejszych biot, wzdłuż których granica granitu ciągnie się od Owrucza 

 na zachód przez Nowogród Wołyński nad Sluczem, przez Korzec nad Kurczykiem 

 (Kurtzik), który wpada do poprzedniego i przez Horodnicę, aż nareszcie gubi się 

 jeszcze dalej na zachód, pod kredą z tamtej strony Dubna, w kierunku ku Zaino- 



f ) Dla tego obszaru korzystałem głównie z interesujących orograficznych i gieognosty- 

 cznych notatek, które zakomunikowali Dubois i Buch w Karstena Archiw. f. Mi a. T. 5 str. 402— 

 4.12 i T, 6 str. 290— 39S, oraz z malej karty od Dniepru ponitej Kijowa, aż do 'Iremieńczugu. 



