NOWE PRZYCZYNKI DO GIEOGNOZYI POLSKI. 



51 



pa loarstw, składająca się z bogatego w mikę, często łupko- 

 watego, po większej części czerwonego i pstro prążkowane- 

 go piaskowca, z niewielką ilością skamieniałości przechodo- 

 wych, który uważałem poprzednio za old red Sandstone. 

 Prawdopodobnie jednak jest starszy od tego ostatniego 

 i znajduje się na zachód od Babina i Seretu w dolinach 

 Strypy, Koropca, Złotej Lipy i w dolinie Dniestru powyżej 

 Zaleszczyk. 



§ 60. Ogniwa leżące na północnym brzegu granitu, na Wołyniu, Ukrainie, oraz 

 nad Donem. 



Przez cały Wołyń i północną część gubernii Kijowskiej, aż do doliny Dnie- 

 pru, nie leży na granicie żadna starsza masa od ogniw grupy kredowej; nie znale- 

 ziono jednak dotychczas na tym obszarze punktów, w którychby krecia bezpośre- 

 dnio leżała na granicie, tak jak się to dzieje pod Szarogrodem na Podolu, blisko 

 Mohvlewa. Nie widać tu nigdzie skał syluryjskich, znajdowanych na południo- 

 wej granicy. Podobnież niema wskazówek tryjasu i jury. 



Zstępując z wyniesionego na 700 — 1000 stóp n. p. m. stepu ukraińskiego ku 

 zachodowi, do doliny Dniepru, znajdujemy tam, gdzie się kończy granit, początek 

 obszernego zagłębia kredowego, które rzeka, dzieli na dwie części, a liczne obnaże- 

 nia na prawym brzegu Dniepru przedstawiają profile znajdujących się tam skał. 

 Dubois odróżnia cztery następujące po sobie grapy. Pierwsza, następująca zaraz 

 po granicie, ma być starszą od kredy i składa się głównie z czarnego, błyszczącego 

 łupku ałunowego. Na niej spoczywa druga grupa, składająca się z piaskowca 

 zielonego; następnie trzecia, z białego piasku i piaskowca złożona, formacyja trze- 

 ciorzędowa; wreszcie czwarta, utworzona z glin i napływów. Co się tyczy łupku 

 ałunowego, to na zasadzie skamieniałości (Terebratula triangularis i ovata, 

 oraz dużo belemnitów, zapewne mucronatus), zdaje się, iż jest on młodszym 

 utworem, a mianowicie, może anormalnym utworem, należącym do Gaultu i dol- 

 nego piaskowca zielonego. Z łupku tego wydziela się dużo siarkowodoru, wsku- 

 tek czego, wszystkie strumienie, które niedaleko Kaniowa przezeń płyną, zdaleka 

 już cuchną; tryskające zaś z niego źródła, mają wyższą temperaturę i tak pod Bu- 

 czakiem źródło ma i zimą 8° R., Dniepr zaś nigdy tam nie zamarza z tego powodu 

 na długości l l 3 mili. Leżącą na łupku skałą kredową jest piaskowiec zielony, 

 który zamiast krzemienia posiada nieregularne składy ciemno-oliwkowo-szare- 

 go piaskowca chlorytycznego i odznacza się Exogyra columba, Pecten seri-atus 

 Nitli. 2-a gatunkami amonitów, drzewem skamieniałem. Właściwej kredy niema tu 

 ani śladu i to stanowi różnicę od zachodniego Wołynia i Podola. Grupa trzecio- 

 rzędowa, do której oprócz białego piasku i piaskowca, należy jeszcze cienka 

 warstwa grubego wapienia pod Rzeszowem nad Dnieprem, ma mieć na zasa- 

 dzie skamieniałości więcej podobieństwa do kotliny Paryskiej, aniżeli do pod- 

 apenińskiej. Najciekawszą jest rzeczą, że warstwy obu pierwszych grup nigdy 

 nie leżą zupełnie poziomo, lecz są sfalowane tak jak kreda na Wołyniu, w Ga- 

 licyi i na Rugii. Rzędem stojące wzgórza około Buczaku, otaczające Dniepr, 

 uderzają swą wpodłuż wyciągniętą, prostolinijną postacią, przypominającą 

 mury lub wały olbrzymie, gdyż wiele z nich sterczy 300 do 400 stóp nad po- 



