NOWE PRZYCZYNKI DO GIEOGNOZYI POLSKI. 



53 



wne należąca do systemu syluryjskiego. Na niej leży szczególniej na północ 

 nad Dońcem i jego dopływami szeroka formacyja węglowa złożona z piaskow- 

 ców, gliny łupkowej i wapieni. Podobnie wapień jak i skały węglowe są ra- 

 zem z dolnemi warstwami syluryjskiemi podniesione. Uławicenie dotychczas 

 poznanych warstw węglowych wykazuje wielokrotne osi wyniesienia. 



Na skałach węglowych na Pn od Dońca i w okolicy Bachmutu następu- 

 ją inne skały, które uważano za cechsztajn, pstry piaskowiec albo kajper, oraz 

 poziomy wapień zaliczany do jury. Te oznaczenia są dla mnie wątpliwe, po- 

 dobnie jak znany gips Bachmucki i zdaje mi się że wapień z Productus 

 z okolic Bieloozierska, piaskowiec podobny do kajprówegO z Berchówki, są 

 prawdopodobnie równego wieku z podobnemi warstwami w Rosyi północnej, 

 t. j. należą do wapienia górskiego i starego czerwonego piaskowca, który od 

 Kurlandyi do Wałdaju również w sobie gips zawiera. 



Gips Bachmucki zdaje się być produktem późniejszej, wzdłuż pęknięcia 

 w dolinie Bachmutki działającej, akcyi plutonicznej, wskutek której część wa- 

 pienia górskiego uległa przeobrażeniu. Zapewne w związku z tern jest to, że 

 na W i Pd krańcu grupy bachmuckiej, ku PdW i PdZ, a więc niezgodnie do 

 reszty skał pochylone, zostały wyniesione piaskowiec i lupek węglowy. 



Wreszcie ku północy krecia w warstwach poziomych pokrywa całą gru- 

 pę formacyj nad Dońcem. 



Godne uwagi stanowisko, jakie zajmuje gips bachmucki, skłania mnie 

 do rzutu oka na gips podolski, o którym poprzednio umyślnie zamilczałem. 

 Z Lilia opisu zagłębia galicyjskiego i austryjacko-podolskiego wiadomo, że 

 wszystkie gipsy tamtejsze zaliczył on według wieku, częścią do kredy, częścią 

 do formacyj trzeciorzędowych. Wszystkie występujące pomiędzy Lwowem 

 i doliną Seretu i z tamtej strony Dniestru, w okręgach Stanisławowskim i Ko- 

 łomyj skim, uznaje słusznie za gipsy kredowe, gdyż są zupełnie podobne do 

 tych, które naprzód poznałem w Polsce nad Nidą i w Krakowskiem, nad gór- 

 ną granicą marglu kredowego i pod warstwami trzeciorzędowemu Co się je- 

 dnak tyczy tych gipsów, które na Podolu, pomiędzy Seretem i Zbruczem i da- 

 lej na Podolu rosyjskiem i poniżej Zaleszczyk nad Dniestrem napotykamy, to 

 ich stanowisko daleko trudniej jest oznaczyć. Lill uważa je za trzeciorzędowe, 

 Blode za niepewne, bo leżą za piaskowcem zielonym, a znajdująca się w nich 

 skamieniałość Lucina, nie została jeszcze bliżej oznaczoną. Ale i przeciwko 

 tym obu poglądom istnieją ważne wątpliwości. Wszystkie te gipsy znajdują 

 się na obszarze, gdzie pod piaskowcem zielonym bezpośrednio leżą łupki sylu- 

 ryjskie, wapień ortoceratytowy, oraz jednoczesne z niemi piaskowce i gdzie 

 warstwa kredowa zastąpiona zwykle bywa wielkiemi masami krzemienia. 

 W wielu też punktach widać, że gips jest w związku z owemi skałami sylu- 

 ryjskiemi, jak np. około Ladawy i w dolinie Zbrucza. Wapień i konglomerat 

 krzemienny tych okolic, musimy uważać za ogniwa formacyi syluryjskiej, któ- 

 re zawierają w sobie zmetamorfizowane kule pirytu, takie, jak Blude znalazł 

 w piaskowcu w Kuryłowcach, bezpośrednio nad granitem i które są właściwe 

 sandomierskim wapieniem syhrryjskim, w ich górnych marglistych warstwach 

 łupkowych, np. około Kielc. Gips tedy w konglomeracie i łupku gliniastym 



