58 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



§ 79. Główne formacyje wyżyny i ich uławicenie. 



Schodząc z tarasu (Gresenke) ku W i PnW na górnoszląską wyżynę niemo- 

 żna nie zauważyć, że wewnętrzny związek skał metamorficznych z neptunicznemi, 

 pozostał niezmienionym. Chociaż nasza dawna wiara w jednakowy zawsze porzą- 

 dek następstwa pierwszych została głęboko wstrząśniętą, chociaż on tylko w niektó- 

 rych okolicach przeważnie występuje, to jednak przedstawia nam wschodni stok 

 południowych Sudetów piękny przykład podobnego porządku przeważnego. Za 

 pięknemi łupkami mikowemi z podrzędnemi masami wapienia i dijorytu, który 

 tworzy grzbiet wysokiego tarasu, następuje na wschód według linii, którą mogli- 

 byśmy przeciągnąć od Eomerstadt przez Engelberg i Wiirbenthal do Zuckmantel, 

 dwie mile szeroki pas łupku glinianego, który od Ziegenhals i Neustadt sięga na 

 południe do Berna i Ołomuńca i okrążając grupę łupku mikowego przechodzi też 

 na czeski stok w górnych dolinach Orelicy i Metau. Na teraźniejszem stanowi- 

 sku nauki, nie możemy nazywać tych łupków pierwotnemi łupkami glinianemi, 

 gdyż pierwsze zaczątki prawdziwych utworów okruchowych (szara waka) i pierw- 

 sze ślady form organicznych, które się stopniowo pokazują ku wschodowi według 

 linii przeciągniętej od Neustadt przez Olbersdorf, Benesz, bynajmniej nas nie 

 upoważniają do oddzielenia ich od leżącej w nadkładzie łupków szaro wakowych 

 i szarej waki, jako samodzielnego utworu. Ta ostatnia aż do stóp wschodnio-su- 

 deckiego stopnia tarasu poniżej Leobschutz, Neukirch, Hulczyna i Braunsberga 

 rosciągająca się, zlewa się znowu pod Hulczynem podobnież nieznacznie z glina- 

 mi łupko wemi przylegającej foruiacyi węglowej, która stąd przez południową 

 część naszej wyżyny aż do Krzeszowic musiała być pierwotnie osadzoną jako ska- 

 ła ciągła na przestrzeni 20 mil □, jakkolwiek teraz, wskutek późniejszych zabu- 

 rzeń zdruzgotana, wygląda tylko w oddzielnych wysepkowatych partyjach z pod 

 młodszych osadów. 



Od łupków mikowych do piaskowca węglowego, na wschodnim stoku gór, 

 przeważny kierunek po większej części stromo podniesionych warstw jest wogóle 

 północno-południowy, a wszystkich częściowych utworów siodłowych i kotlino- 

 wych, bez względu na ich upad główny, zwrócony ku PnW i W. 



Choć nie mamy żadnego środka do oznaczenia wieku starszych ogniw meta- 

 morficznego szeregu w zachodnich Sudetach, jednakże oznaczenie wieku górnych, 

 młodszych ogniw nie jest niemożliwem. Rzadkość i niewyraźńość ich skamienia- 

 łości, brak wapienia górskiego i utworu starszego piaskowca czerwonego w pod- 

 kładzie hulczyńskiej i ostrowskiej partyi formacyi węglowej, wprawdzie utrudnia- 

 ją to oznaczenie, ale go nie uniemożliwiają. Wapień górski, którego tu brakuje, 

 jest jednak wyraźnie rozwinięty na przeciwnym południowo-wschodnim krańcu 

 tejże samej formacyi węglowej, w marmurze Dębnickim, w dolinach Szklary 

 i Czerna i w konglomeratach wapienia górskiego w dolinach Miękinia i Filipo- 

 wiec. Podobnież wprawdzie dalszy ciąg owych sudeckich szarych wak ku północy 

 od Bieli freiwaldeńskiej aż do okolic Kłodzka, jest przerwany przez masy łupku 

 mikowego, gnejsu i granitu około Nissy, jednakże niepodobna nie zauważyć, że 

 Kłodzkie i Hamdorfskie skały przechodowe, na wschodnim stoku Sudetów, należą 

 do tego samego jednoczesnego utworu. Co do tych jednak, badania Bucha nad 

 skamieniałościami zawartych w nich mas wapiennych, wykazały, że należą do 



