60 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA, 



Pominąwszy to przekraczanie, rosprzestrzenienie się tryjasu wskazuje 

 jeszcze jeden paralelizm głównego kierunku od PnZ ku PdW z kierun- 

 kiem formacyi węglowej (w głównym jego ciągu), oraz szarej waki wschodnio-su- 

 deckiej. Znika on jednak zupełnie w rosprzestrzenieniu zaraz następnego ogni- 

 wa, t. z. formacyi żelaziaka gliniastego (formacyja iłów i węgla bagnistego), które- 

 go główną, masę: niebieskie iły margliste, zawierające liczne warstwy sferosydery- 

 tu, uznałem za przedstawicielkę górnego marglu lijasowego i gliny lijasowej. Ros- 

 ciąga się on z pod polskiej jury, występując w poziomych pokładach, jak- 

 by kobierzec na wyżynie ku zachodowi i południowi. Niedość, że zapełnia zatokę 

 pomiędzy górami jurajskiemi i pasmem mrzygłodzko-lubłinieckiem, do wysoko- 

 ści blisko 800 stóp n. p. m., rosszerza się on jeszcze daleko od nich, przez okolice 

 Krzepic, Praszki, Wielunia, Landsberga, Rosenberga i Kluczborka do Butkowic 

 i Dąrnmeratsch i nawet prawie aż do Odry; pojawia się następnie na zachód od 

 Odry w małych odosobnionych masach na brzegu dolnej Nissy pod Schurgast po- 

 między Fałkenbergiem i Prószkowem, obchodzi w ten sposób zachodni kraniec 

 pasma wapienia muszlowego około Krapic, tworzy na południe od niego wielką 

 partyją pomiędzy Kieferstadtol i Loslau, gdzie według mego mniemania styka się 

 bespośrednio z należącemi do niego śzląskiemi gipsami i pokry wa okrążoną przez 

 się partyją węgla kamiennego około Biedułtowa, gdzie ciągle jeszcze dosięga wy- 

 sokości 725 stóp. Wykazałem, że dalej ku zachodowi i południu niebieskie gliny 

 około Dirschel przy młynie Halfa około Kobrowitz, ze słabą solanką, na północ- 

 nym krańcu grupy węglowej około Kobyło wa, w dolinie Ochosy, około Klein 

 Gorsitz nad Olchą, około Orłowa niedaleko Wschowy (Freistadt) i pod Solcami 

 w dolinie Steinau — w ostatnich trzech punktach znowu ze słabą solanką — należą 

 zapewne do tejże formacyi i jak się nad Steinau i Olchą ściśle łączą z czarnemi 

 smolnemi łupkami margloweini okolicy Cieszyńskiej. Formacyja więc ukrywa 

 się tu u podnóża Bieskidów równie pod dolne jurajskie wapienie cieszyńskie i pia- 

 skowiec karpacki, jak pod warstwy jury brunatnej u podnóża polskiej jury za- 

 chodniej. 



Małe odosobnione masy lijasowego utworu glinianego możemy uważać tyl- 

 ko za oddzielne kawałki, albo wyobrazić sobie, że są one w związku podziemnym 

 z sobą i z większemi masami na północy, tylko na pewnej powierzchni zostały po- 

 kryte potężnym pokładem napływów; w każdym razie jednak tworzy ta formacyja 

 oponę, pokrywającą przekraczająco wszystkie starsze, do wysokości 700 — 800 stóp 

 n. p. m. od podnóża jury zachodnio-polskiej, aż do podnóża Sudetów i Bieskidów, 



Natomiast nad nią sterczy tylko formacyja jura od Krakowa aż do Działo- 

 szyna, w postaci wału okrążającego, ze stokiem zachodnim stromym, zwróconym 

 do wyżyny i zewnętrznym bardziej płaskim ku polskiemu zagłębiu kredowemu. 

 Z tego powodu głowy warstw dolnej brunatnej jury występują Avidocznie tylko 

 u stóp bardzo stromej strony wału. Ten zewnętrzny wał jurajski, z wyjątkiem 

 najbardziej. na południe wysuniętej części, nie jest Wynikiem wyniesienia, gdyż 

 jego warstwy leżą nie zaburzone, z bardzo plaskiem północno-wschodniem pochy- 

 leniem, na marglach lij aso wych. Nie jest także pozostałością jakiegoś przypu- 

 szczalnego utworu jurajskiego, pokrywającego całą wyżynę, któryby później był 

 zniszczony i wymyty, gdyż podobne zniszczenie samo w sobie jest nieprawdopodo- 



