64 



DZIAŁ H. GIEOLOGIJA. 



pod Ożegowem w kopalni Brandeburskiój już prawie ku południowi, a skrzydła 

 północne warstw kopalni Ludwiki pod Rudą. i Biskupicami upadają już zupełnie 

 ku południowi, więc prawdopodobną, jest rzeczą, że siodło w spągu kopalni Bran- 

 deburskiej, robi zapewne znaczne zboczenie ku PdZ, a pomiędzy Zabrzem i Gli- 

 wicami w południowym kierunku biegnie napo wrót do zachodniego krańca forma- 

 cyi węglowej pod Czerwonką. Przynajmniej jest to dla mnie prawdopodobniej- 

 sze, aniżeli przypuszczenie, żeby uławicenie warstw około Zabrza zależało jedy- 

 nie od jakiegoś małego siodła, niebędącego z poprzedniem w żadnym związku. 



Główny grzbiet składa się również z piaskowca węglowego i domyślano się 

 tylko, że wyniesienie jego nastąpiło może tak, jak na dolnym Szląsku, z przyczy- 

 ny porfiru, dopóki Zejszner w bliskości grzbietu pod Katowicami, nie znalazł dyjo- 

 ry tu jako masy wynoszącej ! ). W bliskości buty Hobenlohego, niedaleko Kato- 

 wic, 2 godziny od Mysłowic, ku PnZ w kierunku ku hucie Królewskiej, znalazł 

 on w nowych kamieniołomach dyjoryt przebijający piaskowiec. Ten ostatni jest 

 w bliskości dyjorytu zupełnie zmieniony w zbity kwarcyt, zabarwiony na czerwono 

 równoległerni pasami. Znajduje się też tu drugi niebieska wo-szary piaskowiec, 

 wyglądu żużlowatego, a sąsiednia glina łupkowa jest zamieniona w jaspis porcela- 

 nowy czerwony, a rzadko fijoletowy. Łupkowate odmiany piaskowca są wzdęte 

 w kierunku łupko watego złożenia, a oddzielone jego części wyglądają jak stopio- 

 ne, albo są w małe kawałki rozłamane, przepalone i powleczone czarniawą bły- 

 szczącą skorupą dyjorytu. Skorupa ta staje się często grubszą,' pęcherzykowatą, 

 nawet żużlowatą i skleja ze sobą luźne kawałki piaskowca. Zwykle dyjoryt two- 

 rzy na 1 do 5 cali grube żyły w piaskowcu, jest nadzwyczaj drobnoziarnistym 

 i dlatego jego składniki trudno odróżnić. Barwy ciemno-szarej, przechodzącej 

 w czarnia wo-szarą. Bryły te, nietylko wznoszą się do góry, ale przyjmują wszel- 

 kie możliwe kierunki i często formalnie anastomizują. Często także, pomiędzy 

 płaszczyzny łupliwości piaskowca wstępuje dyjoryt, mięsza się z nim, zabarwia go 

 na czarno i gubi się w większych odległościach od żył. Położenie warstw w ło- 

 mach katowickich, daje obraz zniszczenia; pochylają się we wszelkich kierun- 

 kach, ale przeważnie pod 10 — 40° ku Pn. Dalej nad nową drogą od Katowic do 

 Huty Królewskiej znajdujemy podobne zmiany w piaskowcu w dwu punktach, 

 gdzie glina łupkowa jest zabarwiona na czerwono i ciemno-brunatno. W sąsie- 

 dniej kopalni Jadwigi, przeobrażenie gliny łupkowej jest naj wy raźniej szem. Zo- 

 stała zmieniona częścią w czerwony jaspis porcelanowy, częścią w jednorodną ska- 

 łę, której niemożna odróżnić od zielonego jaspisu prążkowanego i w pierwszym 

 znajdują sie pięknie zachowane odciski Sphaenopteris, Pecopteris i Bechera. 

 Ponieważ i w innych skalach węglowych znamy przeobrażenie gliny łupkowej 

 w jaspis porcelanowy, przez spalone warstwy węgla, więc bardzo prawdopodo- 

 bnym jest domysł Zejsznera, że wszystkie przeddziej o we pożary kopalń powstały 

 wskutek procesu plutonicznego, który wyniósł dyjoryt, a przez jego pośrednictwo 

 i główny grzbiet siodłowaty formacyi węgłowej. Nawet możliwą byłaby hipote- 



ł j Zejszner. O dyjorycie Katowickim. Odczyt na Zjeździe Przyrodników w Pradze, 

 1837. W Okena Isis, 1838. VII, VIII, str. 544. 



