4 



DZIAŁ III. BOTANIKA. 



wody, których stosunkowo mniej niż nad Wisłą, bo mniej deszczy, w tym kierunku 

 spływają. Każdy wie, jakie to głębokie wyrwy robi woda w gliniastym gruncie, 

 nieraz po jednej uiewie. Więc nic dziwnego, że na Podolu od tysięcy lat rwąc 

 i podmywając glinę i pod nią leżące pokłady, poryła w kierunku Dniestru prawie 

 równoległe głębokie wąwozy. Na dnie zwykle większa lub mniejsza rzeczułka 

 płynie. Rzadko woda w niej czysta, po deszczu zaś mętna i czarna, bo to koryto, 

 którem bogactwo Podola, czarnoziom, potrocbu, ale stale, spływa do limanów czar- 

 nomorskich. W głębszych wąwozach woda już przebiła całą grubość pokładów 

 kredowych i ryje się w sylurze. W tym razie na spadzistościach wąwozu nieraz 

 widać obnażenia skal, a grunt zasypują krzemienie, wyplókane ze zniszczonych 

 przez wodę pokładów kredowych. 



Tych zasypów krzemiennych najwięcej widywałem w wąwozie, którym 

 Dniestr płynie. Jar to najgłębszy ze wszystkich, a koryto rzeki wyżłobione w sa- 

 mych sylurskich pokładach, jak objaśnia mapa geologiczna Murchissona. 



Oprócz wąwozów głębszych, któremi rzeki i strumienie ku Dniestrowi po- 

 dążają, jest mnóstwo plytszych, suchych jarów, tylko w czasie wiosennych rosto- 

 pów, albo po większej ulewie szumiących mętnemi wodami. 



Wsi podolskie, nieraz milowej długości, jakby zatopione w rozległych sa- 

 dach, zwykle ciągną się w jarach nad rzekami i strumieniami. Ze jednak Podole 

 nie odznacza się wód obfitością, więc jar od jaru niekiedy znaczne przestrzenie od- 

 dzielają i w tych razach osady ludzkie mieszczą się na równinie czarnoziomu. Ale 

 i tutaj wieniec sadów, nieodłączn}' od wsi podolskiej, otacza dachy słomiane, sło- 

 neczniki wyglądają, z poza płotów, a przy drodze zbitą gęstwiną rozkłada się: albo 

 rzepień kolczasty (Xantium spin o sum L.), albo brzydko pachnący hebd 

 (Sambucus Ebulus L.). Są to dwa charakterystyczne chwasty podolskie i bo- 

 daj, że ze wszystkich najwięcej rozrodzone. 



Rzepień tak umiłował ludzkie sąsiedztwo, że go rzadko widzieć można 

 w dali od zabudowań. Nieraz jadąc wśród łanów buraków w ploskirowskiem, al- 

 bo kukurydzy w jainpolskiem, zobaczywszy przy drodze coraz gęstsze tłumy tej 

 rośliny, byłem pewny, że zaraz spotkam niewidzialną dotąd wieś w naj bliższym j a- 

 rze. Nie zawiodłem się ani raził, bo na morzu ptastwo morskie wskazówką blisko- 

 ści lądu, a na Podolu rzepień bliskości wsi. Im do niej bliżej, tem go więcej, a we 

 wsi jest nieraz prawdziwem utrapieniem bosych dzieci. 



Jadąc koleją żelazną, nim przybyłem do Ploskirowa, już na stacyjach kolejo- 

 wych podziwiałem obszerne kolonije rzepienia. 



Z wiełkiemi, samorodnemi plantacyjami drugiego chwastu — hebdu, także 

 spotkałem się już na stacyjach kolejowych. W Zdolbunowie tłumnie nasypy drogi 

 żelaznej porastał. Im dalej, tem go więcej. Jest-to uprzykrzone zielsko; sadowi 

 się wszędzie, a najchętniej na pulchnej roli. Tyle ma żywotności i tak głęboko za- 

 puszcza korzenie, że go prawie niepodobna z zajętego miejsca wyrugować. Gdy 

 powiedziałem jednemu podolakowi, że hebd kolo Warszawy nie rośnie, nie mógł 

 powstrzymać okrzyku: o, jakżeście szczęśliwi! 



Ze wspomnień podróży koleją żelazną do Ploskirowa, warto j eszcze zapisać, 

 że, gdyjedziem od strony Brześcia, lasy ażdoStyru są po naj większej części mięszani- 

 ną sosen i brzóz, za Styrem zaś, sosen i dębów. Po przebyciu wspaniałych lasów so- 



