TRŻY NO TATY K. ŁAPCZYŃSKIEGO. 



ry, zapytałem, czy to dwa gatunki drzewa, czy jeden? Odpowiedział, że i to i to 

 berest, tylko rosnącemu na słońcu, kora zawsze narasta. Raz, gdyśmy usiedli od- 

 począć w głębi lasu, rzucił okiem po najbliższych drzewach i powiedział, że to 

 miejsce, jakby dla kołodzieja stworzone: oto grab na oś, berest na piasty, Jdeniec 

 (klon) na dzwona i jasion (jesion) na szprychy. 



Ze wszystkich lewych dopływów dniestrowych, najbliżej się zapoznałem 

 z Uszycą, byłem bowiem blisko jej źródeł w Jarmolińcacb, widziałem ją na śre- 

 dnim przebiegu w Mińkowcach i na całym dolnym, przejechawszy nad brzegiem 

 od Sokulca do ujścia w Starej Uszycy. 



Jarmolińce, dziedzictwo Orłowskich, słyną z wielkich jarmarków, a Miń- 

 kowce z fosforytów, dużych lasów i pięknego położenia. Kiedyś należały do Sta- 

 nisławskich, później do Tarłów, przed rokiem 1831 do Ignacego Scibora Marchoc- 

 kiego, głośnego w swoim czasie z monarchicamo-bezsensowych dziwactw, dziś są 

 rządowe. 



Co do fosforytów, aby dać o ich wydobywaniu- wyobrażenie, zamieszczam 

 wyjątek z listu w tym przedmiocie pisanego przez p. Kazimierza Niemekszę, do 

 p. Antoniego Wałeckiego. 



„W jarach podolskich, zwykle pod pokładami ziemi urodzajnej i gliny, z ka- 

 mieniami wapiennemi, leży pokład gruby gliniastego piasku, mocno zielonej barwy 

 z mnóstwem krzemieni, a pod nim łupek gliniany brunatno-żólty, w ziemi dość 

 twardy, ale rozsypujący się po wystawieniu go na działanie powietrza. Fosfory- 

 towe kule, najczęściej małe, około 2 cali średnicy, ale dochodzące do 6 i 8 cali, 

 a naAvet więcej, leżą gniazdami na granicy tego zielonego piasku i łupku. Wydo- 

 bywanie polega na tem, że poszukiwacze kopią dziury, tak zwane piece, któremi 

 bez żadnego systemu łażą pod ziemią i kule dobywają. Kanały pomiędzy temi pie- 

 cami, poprzeczne, nazywają luftami. Chociaż tak bezładnie eksploatacyja się odby- 

 wa, jednak mnóstwo fosforytów wywożą; np. w Bednarówce doktora Maryańskie- 

 go, już wydobyto więcej jak 150000 pudów. Najobfitsze w fosforyty jest całe pb~ 

 rzecze Uszycy z dopływami. Zwykle zaczyna się eksploatacyj a od tego, że kupiec, 

 żyd, przysyła nieco obeznanego z tą robotą pełnomocnika, który się rozgląda po 

 jarach i znalazłszy prawdopodobieństwo, że się praca opłaci, umawia się z właści- 

 cielem góry o cenę puda i wtedy swoim kosztem robi poszukiwania, kule wydo- 

 bywa i odsyła do kolei, właścicielowi zaś góry płaci zwykle 10 kopiejek od puda. 

 Dziś mniej o tem Avszystkiem mówią, widocznie, że niezbyt świetne interesy kupcy 

 n-bili, a może też obfitsze pokłady wyczerpano." 



Słyszałem od p. Antoniego Wałeckiego, że wspomniane powyżej lupki, zali- 

 czane są do formacyi dewońskiej. 



Nad Uszycą, znacznie poniżej Mińkowiec, przy ujściu Pobujanki, leży mia- 

 steczko Sokulec, dawniej warowne. W roku 1723, Stefan Humiecki, słynny wo- 

 jewoda podolski, poraź ostatni wzmocnił obronny zameczek. 



Między Dunaj owcami i Sokulcem leży miasteczko Zwańczyk. Dojeżdżając 

 ze Zwańezyka do Sokulca, spotyka się niedaleko od miasta dość obszerne leśne 

 sianokosy. 



Boczna droga z Sokulca do Starej Uszycy, ponad rzeką Uszycą, mało uczęsz- 

 czana, jest dla koni nieznośna, dla florysty przyjemna, bo roślin dosyć. Ciągle się 



