198 



DZIAŁ III. ZOOLOGIJA. 



Szczeld przednie (Tab. XII fig. 1 m), złożone z dwu ku środkowi hakowato 

 zagiętych płatów są opatrzone wzdłuż wewnętrznego brzegu, aż do wcięcia, kilku 

 rzędami szczecino watych włosków. Wierzchołki szczęk wybiegają w ząb ostry 

 od środka zakrzywiony. 



Szczeki tylne (Tab. XII fig. 1 n) utworzone są z dwu płatów ku wierzchoł- 

 kowi rozszerzonych, wygiętych w polowie w stronę otworu ustnego. Brzeg szczyto- 

 wy tępo ścięty i zaokrąglony osadzony jest kilku rzędami krótkich szczecino wa- 

 tych włosów. Pomiędzy drugą parą szczęk a pierwszą parą odnóży witkowych 

 znajduje się jeszcze zmarniały organ, który jako nogoszczękę (maxillipes) 

 uważać musimy. Organ ten (Tab. XII fig. 1 p) składa się z dwu słabo rozwiniętych 

 płatów, z których jeden jest wydłużony i ostro zakończony, drugi zaś mniejszy 

 u jego nasady z brzegiem zaokrąglonym i gęsto osadzony długiemi włosami. Płat 

 ten odiywa się często od ciała przy oddzielaniu pierwszej pary nóg w ten sposób, 

 że pozostaje przy płacie wewnętrznym, a tak, jako dodatkowy płat podstawo wy 

 odnóża pierwszego, mylnie uważanym być może. 



Odnóża są bardzo liczne, a liczba ich zwiększa się z wiekiem osobnika, lecz 

 jest stałą u rozmaitych gatunków. Do jedynastój pary włącznie każda para nóg 

 odpowiada jednemu pierścieniowi ciała, dalej zaś na tył bywa po kilka par osa- 

 dzonych na jednym segmencie tak, że przy 30-tu pierścieniach ciała posiadać mo- 

 że zwierzę do 60 par nóg. Pewna ilość ostatnich segmentów (5 — 14) i to stale 

 u każdego gatunku nie posiada wcale odnóży. Nogi przekształcają się od pierw- 

 szej pary do ostatniej odpowiednio celom do jakich są przeznaczone, tworzą cały 

 szereg form przekształcających się stopniowo. Budowa każdej nogi sprowadza 

 się do jednego typu, a mianowicie mamy wszędzie przed sobą trzon wydłużony 

 (Tab. X fig. 1 c), opatrzony wzdłuż brzegu od 8 do 10 rozmaicie uksztaltowanemi 

 płatami. 



Na pierwszej parze odnóży płaty wewnętrzne d, e, f, g, są przekształcone 

 w wydłużone witki członkowate, z których najbliżej nasady leżąca jest najkrótsza 

 z 3 — 5 członeczków złożona, na szczycie zaś trzonu osadzona witka d najdłuższa, 

 obejmująca do 60 członeczków. Druga para nóg ma przysadki nieczlonkowanef 

 płaty jej mają kształt listkowaty o brzegu ząbkowanym i są do polowy owłosione 

 (Tab X fig. 1 e). 



Na następnych parach płaty wewnętrzne rozszerzają się coraz więcej, przy- 

 czem stają się krótsze, owłosienie zaś obejmuje cały brzeg listka i jego powierz- 

 chnię aż do połowy długości (Tab. XI fig. 1 f). Od 12-ej pary począwszy płaty 

 zmniejszają się znacznie i przybierają na dolnych parach nóg ku końcowi poło- 

 żenie zupełnie poziome. 



Płaty zewnętrzne. Pierwszy zewnętrzny a, nazwany szczytowym u Przekop- 

 nic, przedstawia się u pierwszej pary odnóży jako nieznaczny hakowaty wyrostek, 

 stojący ii nasady najdłuższej witki (Tab. X fig. 1 d). Na drugiej parze dorównywa 

 on już prawie długości pierwszego wewnętrznego płata d i wraz z nim tworzy 

 rodzaj nożycowatych kleszczy, skąd też para ta nosi nazwę odnóży nożycowatych; 

 podobna budowa ma miejsce także na kilku parach następnych odnóży. Prof. 

 Brauer zauważył w ukształecniu odnóży nożycowatych pewne drugorzędne cechy 

 płciowe, a mianowicie wydłuża się podług niego tępy listkowaty płat d u samca 



