230 



DZIAŁ III. ZOOLOGIJA. 



Tur należy już do historyi, ktoby pragnął obeznać się bliżej z różnemi co 

 do niego poglądami, znajdzie je treściwie przedstawione w dziele Blasiusa „Na- 

 turgeschichte der Saugethiere Deutschlands" str. 497 — 500. W naszej zaś litera- 

 turze mamy wyczerpujące studyjum prof. Wrześnio wskiego ,,0 Turach w Euro- 

 pie zwłaszcza w Polsce" pomieszczone w Ateneum z r. 1876, t. I str. 299 — 330; 

 tudzież tego autora artykuł „Zwierzęta ssące i Zwierzyna" w Encykłopedyi rol- 

 nictwa z r. 1879 t. V (odbitki str. 59 • — 67). Z artykułu profesora Wrześnio w- 

 skiego poczerpnąłern wiadomość o liczebnej ilości żubrów w Puszczy Białowies- 

 kiej, podanej w wykazie obejmującym szereg lat 48, od r. 1815 do 1863, daty zaś 

 późniejsze aż po rok bieżący 1885 mniej już szczegółowe wziąłem ze świeżo ogło- 

 szonego we Wszechświecie (r. 1885 t. IV Nr. 38) artykułu p. J. Siemiradzkiego 

 „Puszcza Białowieska". 



Pomienione wykazy w streszczeniu przedstawiają liczbę Żubrów w puszczy 

 Białowieskiej jak następuje: 



W roku 1815 było sztuk 300, przez lat następnych 42 liczba ta wzrastała 

 ciągle, w piątym dziesiątku stulecia przewyższyła już 1000, a w r. 1857 dosięgła 

 najwyższej cyfry 1898 głów. Odtąd liczba zmniejsza się przez ciąg lat 14 to jest 

 do roku 1871, w którym już miało być tylko sztuk 528. Z lat ostatnich wiado- 

 mości są mniej pewne, a przynajmniej bardziej ogólnikowo podawane, zdaje się 

 wszakże, że ciągle liczba maleje raczej niżeli wzrasta. Pan Siemiradzki powątpie- 

 wa nieco o ścisłości cyfr podawanych urzędownie, liczenie bowiem jest trudne 

 i oba używane do tego sposoby nie dają wypadków dokładnych. Pierwszy sposób 

 polega na podchodzeniu jak można najbliżej do każdego osobno trzymającego się 

 stada i ocenianiu na oko ilości sztuk w niem znajdujących się, drugi sposób polega 

 na liczeniu śladów na świeżym śniegu przy przechodzeniu stada z jednego miej- 

 sca na inne. Zdaniem miejscoAvych i ze stanem rzeczy obeznanych leśniczych 

 liczba żubrów obecnie nie przewyższa zapewne cyfry 500. Pokazuje się z tego, 

 że przybywanie było powolne, lecz oraz że peryjod ten przyjazny dla żubrów 

 trwał bez przerwy lat przeszło 40, peryjod ubywania jest krótszy, ale gwałto- 

 wniejszy, co budzi uzasadnioną obaAyę, że przy zaniedbaniu opieki nadejść mogą 

 groźne dla żubrów czasy. 



Żubr jest zwierzem mało mnożnym, żubrzyca cieli się po raz pierwszy do- 

 piero w piątym lub szóstym roku życia, następnie bywa często po dwa, a nawet 

 po trzy lata jałową. Prócz małej płodności inne jeszcze przyczyny sprawiają, że 

 zwierz ten, na pozór tak dzielny i okazały, mniej skutecznie opiera się ścieśniają- 

 cym go przeciwnościom niż inne rosłe gatunki jak np. Łoś i Jeleń, które dotąd 

 jeszcze bardzo obszernie są rozmieszczone. 



Żubr wymaga dla siebie wielkich obszarów leśnych i wielkiej spokój ności, 

 jest to potrzeba coraz trudniejsza do zaspokojenia. Me jest także korzystnym 

 dla niego wrodzony mu tryb życia w wielkich stadach; Łoś żyje w rozproszeniu, 

 Jeleń trzyma się małemi gromadkami, w ten sposób łatwiej imżnajdować środki 

 wyżywienia, łatwiej ukryć się przed okiem prześladowcy i ujść jego napaści. Na- 

 koniec Żubr pomimo potężnej budowy ciała i odpowiedniej siły, nie okazuje 

 w walce ze zwierzętami drapieżnemi, z niedźwiedziem i wilkiem, ani tej przezor- 

 ności ani tej odwagi jaką jest obdarzone bydło swojskie, które poczuwszy w odda- 



