MATEYJAŁY DO ZOOGRAFII A. WAŁECKIEGO. 



231 



leniu wilka zbiega się do kupy, bierze młodzież do środka i ustawia się w zwarty 

 szyk bojowy, z frontu uzbrojony rogami. Żubry napadnięte albo pierzchają, bez 

 ładu, albo się bronią pojedynczo w rozsypce, nietroszcząc się o osobniki młode 

 i słabe, które stają się łatwo zdobyczą dzikiego zwierza. Pod temi wszystkiemi 

 względami trudno jest przypuszczać ażeby żubr nauczył się przystosowywać do 

 coraz nieprzyjaźniej szych dla niego warunków życia, opieka ludzka jest więc dla 

 jego istnienia nieodzownie potrzebną; naj ważniej szemi zaś tej opieki czynnikami 

 powinny być: umiarkowanie w polowaniu na żubry, zabijanie tylko samców sta- 

 rych, których nadmiar jest dla rozmnożenia gatunku szkodliwy, niepokoi stado, 

 a bezpotrzebne walki pomiędzy samcami przyprawiają często samców dorastają- 

 cych o śmierć lub kalectwo. Potrzebują także żubry ochrony od zwierząt dra- 

 pieżnych. Największe jednak dla nich niebezpieczeństwo leży w tern, że istnienie 

 gatunku zamknięte jest w jednej tylko miejscowości, która przed niedawnym 

 jeszcze czasem leżała na ustroniu, dziś otoczona z różnych stron drogami żelazne- 

 mi stała się ruchliwą i płoszącą zwierza. Jedynym przeto skutecznym środkiem 

 zabezpieczenia egzystencyi gatunku byłoby przesiedlanie częściowe żubrów w in- 

 ne dogodne dla nich okolice lesiste i utworzenie tym sposobem kilku przynajmniej 

 centrów zamieszkania. Radykalny ten środek przechodzi jednak możność pry- 

 watną właścicieli nawet obszernych posiadłości ziemskich i może być tylko dzie- 

 łem rządu krajowego. 



Dodatek. Przytoczona wyżej relacyja Herberstajna o Żubrach, pochodzą- 

 ca z XVI w. nie jest naj później szem świadectwem o obszerniej szem niegdyś roz- 

 mieszczeniu tego zwierza w kraju. Jeszcze w wieku XVII za Zygmunta III żubry 

 znajdowały się po lewej stronie Wisły na Mazowszu w lasach Jaktorowskich 

 w okolicy Wiskitek, to jest o kilka tylko mil odległości od Warszawy. (Akta 

 dóbr Królewskich na Mazowszu. Lustracyja województwa Rawskiego 1627 r.). 



Wiadomość o Bobrach obecnie żyjących na Polesiu Słuckiem 

 w majątkach Księcia Witgenstelna (wyciąg ze szczegółowego 

 sprawozdania, złożonego zarządowi tychże dóbr, dnia 1-go 

 Października 1884 r.) 



Możność podania niniejszej relacyi zawdzięczam uprzejmości pana Łości- 

 borskiego fachowego leśnika, przez lat kilkanaście lustratora lasów w dobrach 

 Ks. Witgensteina. Udzielony mi przez niego do przejrzenia ciekawy dokument 

 o bobrach dotąd jeszcze licznie utrzymujących się av tych rozległych dobrach, 

 jest obszernym elaboratem, na który złożyły się szczegółowe raporty miejscowych 

 leśniczych i bobrowniczych składane nadleśnenm tychże dóbr, a przez tegoż w je- 

 dnę całość zestawione i jako urzędowe sprawozdanie do zarządu tych dóbr prze- 

 słane w dniu 1 Października 1884 r. 



