232 



DZIAŁ III. ZOOLOGIJA. 



Oprócz podanych tu niewątpliwej rzetelności dat o liczbie bobrów, wiele 

 jeszcze skorzystałem z ustnych objaśnień p. Ł. obeznanego naukowo z przyrodą, 

 który przytem miał możność zbadania dokładnie miejscowości i umiał zużytko- 

 wać rzadko komu nadarzającą się sposobność obserwowania bobrów w naturze, 

 a mianowicie oglądania na miejscu robót kierowanych dziwnym ich prze- 

 mysłem. 



Zwrócona dziś uwaga na Polesie w celach oddania pod kulturę obszarów 

 mało dotąd przynoszących pożytku, dokonana już nawet w części kanalizacyj a 

 kraju dla osuszenia błot i uregulowania splawności Prypeci, jego głównej arteryi 

 komunikacyjnej, obiecuje niewątpliwe dla gospodarstwa korzyści, ale dla bobrów 

 znajdujących w tej krainie leśnej i wodnej ostatnie już prawie w Europie schro- 

 nienie, jest groźną zapowiedzią uciska, mogącego w braku opieki skończyć się 

 zagładą. Dotąd jednak na Polesiu liczba bobrów jest jeszcze niemała, nietyl- 

 ko bowiem w samych dobrach poradzi wiłłowskich, obecnie w spadku na Ks. Wit- 

 genszteina przeszłych, ale i w innych większych majątkach poleskich bobry licz- 

 nie się znajdują ponad wszystkiemi znaczniej szemi dopływami lewego brzegu 

 Prypeci, mianowicie nad Łanią, Słuczą litewską, Ptyczem i Oressą. Rzeki te 

 płyną wśród lasów, brzegi ich są niskie, powodzie wiosenne zatapiają, ogromne 

 przestrzenie lasów i łąk; tylko bardziej wzniesione miejsca, na tej nizinie podmo- 

 kłej rozrzucone jak wyspy, są zamieszkałe, zresztą kraj bezludny. Klimat wilgot- 

 ny. Lasy tamtej okolicy nie odznaczają się rozmaitością gatunków drzew, głó- 

 wne masy zadrzewienia stanowią sosna, świerk, brzoza i dąb, jako domieszka 

 miejscami więcej lub mniej obfita osina, jesion, lipa; miejsca ciągle mokre porasta 

 gromadnie łoza (Salix cinerea), brzegi rzek i rzeczek olcha i różne gatunki 

 wierzb, zresztą tu i owdzie rozsiane rozmaite krzeyfy drobne. 



Opowiadania p. Ł. o trybie życia bobrów, o sposobie żywienia się, ro- 

 bieniu zapasów drzewa, których kora idzie na pokarm a klocki na materyjał 

 budowlany, o rozległych norach podziemnych, następnie o sposobie budowania 

 chat i peryjodycznem naprawianiu uszkodzeń, o dziwnie rozumne m urządzeniu 

 grobel utrzymujących poziom wody na żądanej wysokości, wpłynęły stanow- 

 czo na zmianę dawniejszych moich powątpiewań o prawdziwości relacyj o tych 

 rzeczach, powtarzanych w poważnych dziełach naukowych. Lecz nad wszyst- 

 ko to osobliwszym, dla mnie zupełnie nowym, a być może wcale dotąd nie- 

 znanym rysem rozumnego instynktu bobrów, jest zasadzanie plantacyj łoziny 

 w miejscach gołych, dla zasłonięcia przesmyków, któremi przebiegają, do rzeki. 

 Plantacyj e takie, jedne świeżo zasadzone, inne już porastające, obserwował p. 

 Ł. w puszczy na prawym brzegu Słuczy w odległości 12 — 15 wiorst od ujścia 

 do Prypeci. Zachęcał nawet do wysłania z Warszawy odpowiedniej osoby dla 

 sprawdzenia faktu i opisania tych robót. Najbardziej w tern zastanawiającą 

 okolicznością jest, że bobry do wszystkich robót swoich używają drzewa zaw- 

 sze poprzednio z kory ogryzionego, zaś do sadzenia plantacyi biorą świeże ga- 

 łązki łozy z korą starannie zachowaną, jakby wiedziały, że tylko takie mogą wy- 

 puszczać korzenie; gałązki te są ukośnie wtykane w ziemię poprzednio wzru- 

 szoną, podobnie jak robią ludzie, gdy zasadzają żywe płoty z wierzbiny. Pole- 



