6 



DZIAŁ IV. ANTKOPÓLOGIJA. 



Judicum Rozd. X w. 53 „ale oto jedna niewiasta ułomek kamienia żar- 

 nowego z wierzchu zrzuciwszy, uderzyła w głowę Abimelechową i rozbiła 

 mózg j ego". 



W literaturze archeologicznej polskiej znajdujemy następujące ważniejsze 

 wzmianki o żarnach: 



Kraszewski w „Sztuce u Słowian" r. 1860 str 38: „Żarna (Kornquetscher), 

 u nas o ile wiemy nieznajdowane, a w ostatku do naj celniej szych pomników tej 

 epoki należące." 



W „Wiadomościach archeologicznych" tom I str. 132 Edmund Stawiski 

 wspomina o znalezionych nad Wisłą, żarnach; szkoda że nie dołączył opisu, z ry- 

 sunku bowiem żarna pomienione do znacznie nowszych czasów należeć się zdają. 



Kamienie Mikorzyńskie znalezione w r. 1856 w Wielkopolsce są kamienia- 

 mi żarno wemi starożytnemi, na których wyryte zostały runy i symbole. 



P. Godfryd Ossowski w Rocznikach Towarzystwa Naukowego w Toruniu, 

 rok I 1878, str. 20 podaje: „Między latami 1870 a 1877 w jednym z szańców 

 okolicy wsi Ciepłego (Warmhoff) pod Gniewem, odkryto w samym środku jego 

 (w kotlinowatem zagłębieniu) urnę grobową odosobnioną, stojącą jak zwykle po- 

 dobne urny w głębokości 1 i pół do 2 stóp; przykryta była zużytym kamieniem 

 żarnowym, a wewnątrz między kośćmi zawierała fibulę rzymską." 



W dalszym ciągu p. G. Ossowski tak pisze: „Tak zwane kamienie żarno- 

 we, tu i owdzie na polach znajdowane, są to bryły kamienne 1' — 2 cent. wagi, 

 w których z jednej strony znajduje się owalno-kuliste wyżłobienie. Zdaniem ba- 

 daczy starożytności kamienie takie zastępowały pierwotne żarna. W ich kulistych 

 zagłębieniach, przy pomocy drugiego okrągłego kamyka, odbywało się gniecenie, 

 czyli melcie ziarna. Zużyte i uszkodzone takie kamienie brano często jako nakry- 

 cie urn grobowych odosobnionych, a większe z nich okazy służyły nawet jako po- 

 krywy dla grobów kamiennych skrzynkowych. W takiem zastosowaniu znajduje- 

 my je często przy badaniu wspomnianych pomników, a także i na polach luźnie 

 leżącemi." 



W literaturze archeologicznej obcej wzmiankują o żarnach: Dr. Henryk 

 Schliemann „Atlas Trojanischcr Alterthumer, fotographische Abbildungen zu 

 dem Berichte uber die Ausgrabungen in Troja" Lipsk, 1874. 



W dziele tern Tablica 71 Nr. 1571 przedstawia kamień żarnowy z lawy, 

 plaski, podługowaty, do mielenia ziarna używany. Tablica 101 Nr. 2272a takiż 

 kamień żarnowy z lawy przedstawia; tablica 102 Nr. 2292 i Nr. 2293 żarna staro- 

 żytne z lawy, z których Nr, 2292 ma wyżłobienie kuliste o 16 ctm średnicy. 



W dziele „Congres international d'antliropologie et de archeologie próhi- 

 storiąue" Paryż 1867, jest zacytowany piękny okaz kamienia żarnowego znalezio- 

 nego w Varenne Saint-Maur około Paryża przez p. Leguay; rozmiary tego ka- 

 mienia, 0,650 m na długość, a 0,320 m na szerokość, są identyczne z naszemi 

 kamieniami żarnowemi. 



W mieszkaniach nawodnych w Szwajcaryi, opisanych w „Mittheilungen 

 der Antiopaarischen Gesellschaft in Zurich" tom XIII „Pfahlbauten, dritter Be- 

 richt" z r. 1860 Tablica II fig. 2 i z r. 1863 Tablica VIII fig. 3, znajdujemy poda- 

 ne kamienie żarnowe z mieszkań nawodnych. 



