DZIAŁ IV. ANTROPOLOGU A. 



gdybyśmy na chwilę wyobrazić sobie mogli, że nazwy miejsc i ludzi zastąpiono 

 u nas innemi, a język pozostał bez zmiany, to gdyby"po pewnym czasie wrócono 

 znowu do nich, wydałyby się w znacznej części niby z obcego narzecza wziętemi- 

 Pewne pojęcie o tern przypuszczalnera zjawisku mieć można przejeżdżając 



0 mil kilkadziesiąt z jednej do innej okolicy polskiej, szczególnie gdy się przed 

 tern mało słyszało jej nazw miejscowych, np. przybywając z Podlasia do Szląska. 

 Kandrzyn, Gliwice, Kluczborek, Opawa, Tropawa, Czarnowans, Legnica, — te 



1 tym podobne nazwiska robią wrażenie poniekąd obcogwarowc. 



A jednak wszystkie one, wraz z nazAvami rodowemi, stanowią nierozdziel- 

 ną część słownika polskiego, a w nauce językowej tworzą jednę z najbardziej zaj- 

 mujących części jej zasobu. To samo, co się da powiedzieć o wyrazach, malują- 

 cych pojęcia oderwane, że wszystkie pierwotnie oznaczały rzeczy lub czynności 

 dotykalne, zastosować można nieco inaczej do imion własnych: i one pierwotnie 

 były niewyodrębnionemi, lecz tak samo pospolitemi, jak wszystkie inne. 



Dwojaki stąd wniosek wywodzimy: naprzód, że badanie ich, tak jak zabyt- 

 ków i gwar, wielce korzystnem być musi dla językoznawstwa, oraz dla starożyt- 

 ności prawnych, gieografii i t. d.; powtóre, że odwrotnie, dla należytego poznania 

 imion -własnych, niezbędnem jest światło językoznawstwa porównawczego, tem- 

 bardziej, że skutkiem ich wyosobnienia się od reszty słowozbioru, dochodzenie 

 ich rodowodu wielce się utrudniło. 



Jak w innych gałęziach językoznawstwa słowiańskiego, tak i tutaj, pierw- 

 szy nam drogę umiejętnie utorował Miklosicz. W trzech obszernych rozprawach 

 wyłożył on główne zasady tworzenia się imion słowiańskich, przenoszenia ich na 

 nazwy miejscowe, a także i rozwój tych ostatnich z imion pospolitych ')• Prace 

 te jednak nie mogły i nie zamierzały być wyczerpującemi. Na dokładne ich wy- 

 konanie potrzeba więcej niż żywotu jednostki. Ogarnąć około milijona wyrazów, 

 uporządkować je i wyjaśnić, to zadanie dla usiłowań zbiorowych i dla niejednego 

 może pokolenia. A do tego, w czasie gdy Miklosich pisał, zbiory nazwisk ludzi 

 i miejscowości u słowian nie były wyczerpującemi, jak takowemi nie są dziś 

 jeszcze, pomimo że znacznie urosły. 



Pole to dla pracowników na tej niwie długo jeszcze będzie wdzięcznem. 

 Potrzeba w każdym kraju słowiańskim wypełnić tę osnowę, którą dla całej sło- 

 wiańszczyzny nakreślił Miklosicz, uzupełnić ją modyfikacyjami miejscowemi i no- 

 wonabytemi zasobami, oraz sprostować (bardzo zresztą nieliczne) pomyłki jego. 



U nas niewiele w tym kierunku pracowano. Nie posiadamy nawet dotych- 

 czas dokładnych spisów nazw rodowych i miejscowych. Do pierwszych służą 

 dzieła heraldyków naszych, szczególnie Malacliowskiego „Zbiór nazwisk szlach- 

 ty" wydanie lubelskie 1805 r.; jak widać z tytułu, dzieło to obejmuje tylko tak 



') Die Bildung der slawischen Perfonennamen w tomie X Denkschriften der K. Akademie 

 der 'WissenschafLen, Wiedeń 1860. Die Bildung der Ortsnamen ans Personennamen im Slawi- 

 schen, w tomie XIV tegoż zbioropisma 18G4. Die slawischen Ortsnamen aus Appellativen, w to- 

 mach XXI i XXII' . 1cgoż pisma, 1 872 i 1&74. Przytaczając te rozprawy, skracam ich tytuły na- 

 stępnie: Miki., potem liczbą rzymską oznaczam tom, a arabską stronę. 



