28 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIJA. 



żna, gdyż najczęściej imię człowieka służy nietylko za osnowę do utworzenia odeń 

 nazwy miejscowej (np. od Bolesława —Bolesławów), ale samo to imię zmieniwszy 

 liczbę lub i bez tego, staje się imieniem miejscowem (np. od Bolesławica — Bolesła- 

 wice, od Ambrożego — Brożek, Mrożek, Mrozy i t. d.). Rozpatrywać więc musi- 

 my imiona miejsc i ludzi w ścisłym związku. 



Przenosząc się myślą w odległą starożytność, wyobraźmy sobie człowieka 

 osiadającego na pustkowiu polskiem. Imię jego jest pojedyncze słowiańskie lub 

 niesłowiańskie w postaci niespieszczonej lub .spieszczonej, albo skróconej. Przy- 

 puśćmy, że się nazywa Bolesław. Otóż osada jego dostanie nazwę (prawdopodo- 

 bnie od sąsiadów), która będzie odpowiedzią na jedno z trzech pytań: 



1. Kto w niej siedzi? 



2. Czyja to osada? 



3. Jaka to osada? Co to? 



Na pierwsze pytanie odpowiada imię gospodarza, na drugie przymiotnik 

 od jego imienia, a na trzecie albo nazwa pochodząca od pewnych przypadłości 

 fizyjograficznych, albo też imię własne abstrakcyjne, wyrabiające się powoli dla 

 miejscowości wogóle z dwu pierwszych kategoryj, a odznaczające się tern, że 

 nie odpowiada wyraźnie na jedno z dwu pierwszych pytań i zostaje do nich 

 w takim stosunku znaczeniowym, jak np. moje, twoje, nasze, wasze do mój ogród 

 twoja wieś, albo złe i dobre w stosunku do zły czyn, dobra wola i t. p. 



Rozpatrzmy nieco bliżej każdą z tych kategoryj. 



1. Na pytanie kto tu mieszka? odpowiedzią jest proste wymienienie imienia 

 gospodarza, albo też jego rodziny, rodzeństwa, braci, dzieci, sióstr i t. d. Oczywi- 

 ście w pierwszym razie imię będzie w liczbie pojedynczej, np. Bolesław (drugi 

 przypadek Bolesława, nie Bolesławia), w drugim zaś w liczbie mnogiej, np. Bole- 

 sławice (t. j. Bolesławowiczowie), Bolesta (t. j. kilku z rodziny jakiegoś człowieka 

 zwanego Bolesta, który jest głową czy też zwierzchnikiem rodziny lub rodzeń- 

 stwa), Chwalęta (dzieci jakiegoś, zmarłego zapewne, Chwała). Mamy już w roz- 

 dziale poprzednim liczne przykłady nazw miejscowych tego rodzaju. W liczbie 

 pojedyńczej: Chwałek, Walich, Falisz, Chwał, Chwalicz, Pietrzyk, Piechota, Mro- 

 zik, Dominik. W mnogiej: Łukasze, Piechoty, Białopiotry, Wały, Wale, Piechy, 

 Walechy, Chwalki, Bolesty, Bolesławice, Boleszczyce, Falisławice, Walice (dające 

 się wywnioskować z Walicki), Piotrowice, Pietrachy, Łukaszewicze, Kosiny, 

 Mrozy, Wawry, Dsicćmiarki, Bolęta (dające się wywnioskować z nazwy Bolęcin), 

 Chwalęta, Kosięta (t. j. Łukaszęta, wywodzące się z Kosięcin), Wawrzęta i w. in. 



Co do formy gramatycznej nazwisk tych, zauważmy, iż w liczbie pojedyń- 

 czej ukazuje się tu imię człowieka bez żadnej zmiany, w postaci swej pierwotnej, 

 albo też w skróceniu lub spieszczeniu. W mnogiej zaś występują końcówki od- 

 ojcowskie (patronimiczne), rzadziej odmacierzyńskie (metronimiczne) i to w dwu 

 postaciach: — (ow)ice i - — ęta. O każdej z nich kilka słów powiemy. 



Zakończenie — o wic złożone jest z dwu żywiołów: dzierżawczego • — ow 

 i zdrobniałego — ic, bardzo bliskiego z — icc, jak to widać np. w wyrazie synowiec, 

 który znaczy właściwie to samo co synowie, a w rodzaju żeńskim brzmi synowi- 

 ca. Bardzo często występuje sama tylko końcówka — ic, np. Boleszczyce, Bolo- 

 wice. Dziś jeszcze mamy nazwiska z niezmienionem — ic: Anczyc, Bochwic, 



