30 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGU^. 



— 'ęty, — ątki. Zakończenie — ęta, — ęty jest liczbą mnoga rzeczowników nija- 

 kich, zakończonych w liczbie pojedyńczej na — ę; wyraża ono zdrobnienie, miano- 

 wicie dzieciństwo tej osnowy, do której się dodaje: od ptach — ptaszę, ptaszęta; 

 wnuk— wnuczę, wnuczęta; ksiądz — książę, książęta. W dalszem zdrobnieniu 

 zmienia się ta końcówka na — ątka: wnuczątka, dzieciątka, 



W stosunku do imion własnych ludzi, zdaje się że zakończenie to oznaczać 

 miało drobne dzieci, albo też sieroty pozostałe po kimś; miejscowości dostawały 

 od nich swe nazwy na pytanie kto? Więc po śmierci jakiegoś Bola, siedzibę dzie • 

 ci jego zwano Bolęta; dowód tego mamy w istniejącej dziś jeszcze nazwie Bolęcin 

 t. j. dwór albo dom Boląt. 



W innych językach słowiańskich zakończenie to było dobrze znane i wy- 

 dało dużo nazw ludzi i miejscowości kończących się na ■ — ata, — eta; np. czeskie 

 Bożata (= pol. Bożęta=Bodzanta), Vavrata (=Wawrzęta); serbskie Klimeta 

 (=pols. niby Klimięta, od Klemensa; toż czesk. Klimata, Klimeta); Vlćeta (=pols. 

 niby Wilczęta, od człowieka zwanego Wilk); rosyjskie Klimjata (toż co powyż. 

 serb. i czes.); Putjata (stąd znane nazwisko PutjatiirŁ; porówn. nasze Pącię 

 w Bdp. słownik, str. 36, oraz Puciata, Puciatycki i Putiatycki) i wiele innych. 



Zdaje się, że już dawno poczęto tracić poczucie znaczenia tej końcówki; 

 objawiło się to dwojako: naprzód tern, że zaczęto brać nazwę osady za nazwę 

 człowieka, idąc tu za przewodem mnóstwa innych nazwisk, jednostajnie brzmią- 

 cych dla człowieka i miejsca; więc od miejscowości Bodzanta, Cieszęta, Czajęta, 

 Salęta, Wierzbięta i t. p. nazywano tak ludzi; powtóre zakończenie — ęta zmienio- 

 no na — ęty, idąc i tu za przeważną większością końcówek męskich i rzeczowych; 

 stąd Damięty obok Damięta (dzieci Damiana), Falęty t. j. Chwalęta i t. p. ') 



Zwyczaj używania tej końcówki do nazywania dzieci przechował się dotąd 

 na Szląsku. ,, Nazwy dziewcząt tworzą się od ojcowskich za pomocą sufiksu (przy- 

 rostka) ■ — jent 2 ), np. Siodlak — Siedlaczę, Kiszą — Kiszę, Loga — Lodżę, Grabowski 

 ■ — Grabowszczę; odmieniają się zaś jak dziewczę: Siodlaczęcia, Kiszęcia i t. p." 

 (Ateneum VI, 113). 



Nietylko słowiańskie, ale i obce imiona używają końcówki — ęta: Andrze- 

 jowięta, Janowięta, Jakubowięta, Maćko więta, Michałowięta, Pawło więta, wszyst- 

 ko to są nazwy wsi królestwa kongresowego: tu jednak stale widzimy przyrostek 

 ow — przed — ięta. 



Nad Wiliją, w okolicy opiewanej przez Chodźkę w „Obrazach litewskich" 

 około Zodziszek i Niestaniszek, znajduje się całe gniazdo miejscowości z zakoń- 

 czeniem — ęta, które rusiński lud tamtejszy zmienia na — aty (w spisie urzędowym 

 jednak z r. 1866 czytamy — ęta): Czernięta, Horydzienięta, Hrumbienięta, Kazie- 



ł ) Prof. Kalina (Archiv Jagicza VI, 199) myli się objaśniając zakończenie —ęta, jako bę- 

 dące w związku z zakończeniem imiesłowu czasu terażniejsz. czynnego i wywodząc Czeszanta, 

 Bodzanta od osnów czasownikowych —ciesz, —bod. 



2) To jest — jęt według mojego tu sposobu pisania. Nie oznaczałem powyżej miękczenia 

 początku tej końcówki dla tego, że się ono niezawsze, chociaż bardzo często, znajduje; tak np. 

 z nazw Sławęcin, Prawęcice wywnioskować można formy Sławęta, Praweta, bez zmiękczenia. 



