O IMIONACH WŁASNYCH J. KARŁOWICZA. 



31 



nięta, Ryniszenięta, Sławczenięta, Stańczenięta, Syczynięta, Wojdzienięta, Wyho- 

 lenięta, Zawiedzienięta i t. d. 



Zdrobniałe to zakończenie zdrobnia się raz jeszcze na — ą.tki: Biniątki, Go- 

 dziątki, (nazwę tę wnioskujemy z istniejącej: Grodzią tkó w), Kurzątki (bo Kurzą, t- 

 kowski), Radziątki (bo Radziątków), Staniątki i t. d. Nie potrzebuje dodawać, 

 że pierwotnie było tu — ątka, które przeszło na — ątki, jak — ęta na — ęty. 



2. Na pytanie czyja (chata, rola, siedziba, wola, trzebież, osada, zagro- 

 da i t. d.) odpowiada w nazwach miejscowości przymiotnik dzierżawczy żeński 

 z zakończeniem ■ — owa, • — ewa, — awa, • — ina, a czasami tylko — ia, np. Chwałko- 

 wa, Warszewa, Nieszewa, Mai ewa, Gołębiewa (tak brzmiały nazwy w dawnych 

 czasach, Bdp. 64, 65), Warszawa, Walawa, Łukasina, Kosina, Piesia wola, Am- 

 broża. Nie umiem przytoczyć żadnego przykładu dzisiejszej nazwy miejscowo- 

 ści zakończonej na • — ewa. Na pytanie: czyj (dom, dwór, ogród, łan, grunt, po- 

 ręb i t. d.) odpowiadają takież przymiotniki w rodzaju męskim, np. Bolków, Jam- 

 rożów, Wawrzyszew, Wawrzyszów, Boleszyn, Piotrawin, Bolesław', a więc z za- 

 kończeniami na — ów, — ew, — in, oraz na samo tylko zmiękczenie (jak Radom', 

 Wrocław', Książ, od imienia ludzi: Radom, Wrocław, Ksiądz). Na pytanie: czy- 

 je (pole, sioło, trzebisko i t. d.) odpowiadają przymiotniki z zakończeniem nija- 

 kiein: — owo, — ewo, — ino, — ie, np. Fałkowo, Kosewo, Łukoszyno, Kosino; na 

 ■ — ie mało jest przykładów; Miklosicz przytacza Borzymie (podprowadzone pod 

 Boże-imię, Bożymię,) od Borzyma, t. j. Borzy mira lub Borzy sława, niby Borzy- 

 raowe; możnaby dodać Popiele, Rysie, Słupie i nieco innych; ale zachodzi tu wąt- 

 pliwość, czy to jest rodzaj nijaki liczby pojedyńczej, czy też rodzaj męski liczby 

 mnogiej t. j. czy niby Popielowe, czy też Popielowie 1 ). To samo stosuje się do 

 nazw takich jak Piotrowe, Łukowe i t. p. 



3. Pytanie, któreśmy sformułowali w postaci: Jaka to osada? Co to? nie 

 daje się właściwie i ściśle sformułować: dobraliśmy wyrazy mniej więcej zbliża- 

 jące się do pojęcia, które należy wyjaśnić. 



Z biegiem czasu znaczenie pierwotne wyrazu zaciemnia się i zapomina, 

 wyraz staje się coraz bardziej bezbarwnym i oderwanym. Powiedzieć to można 

 o wszystkich słowach mowy ludzkiej, niewyjmując i nazwisk własnych. Widzie- 

 liśmy jak Wierzbięta przestaje oznaczać dzieci jakiegoś Wierzby i staje się samo- 

 istną nazwą pojedyńczego człowieka, zmieniając przytem rodzaj i liczbę. Przej- 

 ście zakończeń osobowych w rzeczowe jest również okazem stopniowej abstrakcyi. 



') Jakkolwiek z biegiem czasu kategoryje deklinaeyjne przechodziły jedna w drugą, 

 ważn| jest jednak wiadomość, jak się dzisiaj odmieniają, nazwy powyższe, czy podług liczby po- 

 jedyńczej czy mnogiej. Dostarczenie wiadomości o tern należy do naszego Słownika gieograficz- 

 nego. Przy tej sposobności zwracam uwagę szanownej redakcyi tego dzieła na trzy jeszcze oko- 

 liczności: naprzód, pożądanąby była wiadomość, jak brzmią, przymiotniki od nazw miejscowych; 

 w wielu razach zachodzi tu wątpliwość, np. co do Kolno, Końskie, Turek, Zegrze i t. p., powtóre, 

 bardzoby było do życzenia poznanie form ludowych, tak nazw miejscowych jak i przymiotników 

 od nich, jeżeli si§ różnią od książkowych; potrzecie, w nagłówkach na stronicach słownika na- 

 leżałoby podawać więcej głosek dla ułatwienia szukania; tak np. napis Gor. ciągnie się przez 50 

 stronic i niewiele ułatwia. 



Pam. Fizyj.— Tom V. 



Dział IV 5 



