32 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOG! JA. 



Sprzyja procesowi temu jak wogóle w języku, tak i tutaj, rodzaj nijaki. Gdy się 

 przywyknie słuchać Ambrożewo, Łukoszyno bez dodatku sioło, pole, to się tak 

 tę nazwę uogólnia i wyosabnia, jak np. wyraz synowa bez dodatku żona, albo 

 złe bez dodatku co ma być złem. Ta. drogą wytwarzają, się przyrostki, do któ- 

 rych przywiązuje się znaczenie miejscowości wogóle, a które mogą. być przycze- 

 piane do danej osnowy odrazu, bez przebywania drogi historycznej i ustopniowa- 

 nej. To samo dzieje się i w nazwiskach rodowych*, ktoś, noszący nazwę Gąsiora, 

 przezywa się (dla powodów, o które nam tu nie chodzi) Gąsiorowskim, przeska- 

 kując stopień wsi Gąsiorowa, a to dla tego, że gotowy i umyślnie jakgdyby do 

 nazwisk wytworzony przyrostek — owski uczuwa się jako prosta końcówka na- 

 zwiskowa, lecz już nie jako wskazówka, że ktoś jest panem na Gąsiorowie, albo 

 rodem z Gąsiorowa. 



Tym sposobem końcówki — ewo, — owo, — owy (liczba mnoga) — ino, — iny 

 przeszły w mechaniczne, symboliczne znamiona nazwisk miejscowych. Falewo, 

 Chwało wo, Kosiny, Pietrzykowy brzmią tak już dla nas niewyraźnie i zarazem 

 typowo, jak Rzym, Londyn, Paryż. Uważamy je za imiona własne, nietrudząc 

 się wcale domyślaniem się, jakiego rzeczownika mamy szukać dla nich, chociaż 

 historycznie są przymiotnikami, z cechą przypadków, liczb i rodzajów. 



Tak samo i końcówka — ewskie, — owskie staje się czemś wyosobnionem; 

 nie domyślamy się przy niej niczego, ani pola, ani łanów, ani dworów i t. p. 

 i używamy jej jako cechy nazw miejscowych, własnych, np. Bulko wskie, Wa- 

 lewskie i t. d. 



Dodawania końcówki — na, — no do osnów imion ludzkich, zdaje się że na- 

 uczył nas zwyczaj używania jej przy imionach pospolitych; z takich nazw jak 

 Brzeźna, Dębno, Trzemeszno przeniesiono końcówki na imiona ludzi: Ambrożno, 

 Kośno i t. p. 



Końcówka — iec jest także w części wytworem wpływu nazw, od imion po- 

 spolitych, jak Ogrodzieniec, Tyniec, a często po prostu zdrobnieniem istniejących 

 już nazw miejscowych, np. Bolesławiec, Pietrowiec, ŁukoAviec i t. p. obok Bole- 

 sław, Pietrów, Łuków. 



Zakończenie — izna, — owszczyzna, podobnie jak w babizna, dziadowizna, 

 ojcowizna, ojczyzna, oznaczają przedewszystkiem puściznę po osobie, której nazwi- 

 sko znajduje sie w osnowie; z czasem i one przechodzą także w prosty przyrostek, 

 Falko wszczyzna, Piotrowszczyzna, Piaskowizna, Jamrozowizna, Wawrzkowi- 

 zna i t. d. 



Końcówka ■ — iszki jest pochodzenia litewskiego; co do znaczenia równa się 

 polskiej ■ — skie (w liczbie mn.) i ma charakter abstrakcyjny, np. Giełgudyszki 

 znaczy Giełgudo wskie, Ambrożyszki==Ambrożewskie i t. p,, to jest Giełgudowe, 

 Amb różowe = Giełgudów, Ambrożó w. 



Wszystkie pierwotniej sze nazwy miejsc ulegają zdrobnieniom, gdy trzeba 

 ^-♦nazwać powstającą obok istniejącej osady nową, niekoniecznie i niezawsze mniej- 

 szą, ale młodszą, późniejszą; zdrobnienie takie odpowiada niemieckiemu Klein — 

 obok Gross — a czasami się wyraża przez pojęcie małości (np. Małopolska t. j. 

 młodsza, nowsza Polska) lub młodości (np. Inowrocław t. j. młodszy, nowy Wro- 

 cław). Porówn. Bdp. 90. Tak więc obok Bolechowa, Ch wałkowa, Bolmina, Piotr- 



