O IMIONACH WŁASNYCH J. KARŁOWICZA. 



33 



kowa, Chwalęcina, Bolanowa, Piotrowa, Faliszowa, Pietraszowa, Łukaszewa, Łu- 

 kowa pojawiają, się Bolechówko, Chwałkówko, Boliminek, Piotrkówek, Cliwa- 

 lęcinek, Bolanówka, Piotrówka, Faliszówka, Pietraszówka, Łukaszewko, Łu- 

 kówek i t. d. Są. to nazwy drugorzędne, utworzone nie wprost z imion ludz- 

 kich, ale z gotowych już nazw miejscowych; w rodzaju niezawsze się zgadza- 

 ją one z pierwotnemi, końcówki ich bowiem stają się symbolicznymi i przystawia- 

 ją, się mechanicznie do danych osnów, mogą nawet być zaimprowizowane, to jest 

 nie mieć terminów a quibus. 



V. 



Rozprawa moja niema ani zamiaru ani prawa być wyczerpującą; to też 

 przegląd końcówek podany w rozdziale poprzedzającym nie obejmuje wszystkich. 

 Celem moim obecnie jest tylko dostępne poruszenie .tej cząstki językoznawstwa 

 polskiego, która dotychczas najmniej była opracowywaną, a budzić może i powin- 

 na zajęcie ogólne. Nosimy przecież wszyscy nazwiska, zamieszkujemy miejsca 

 od wieków poprzezywane, czyż więc obojętną być może rzeczą, dla czego, jaką 

 drogą i kiedy imiona te nam i ziemi naszej się dostały. 



Chciałbym paru słowami dotknąć jeszcze kilku trudności, zawadzających 

 poszukiwaniom na tej drodze; mianowicie pragnę poruszyć tu sprawę tak zwa^- 

 nych kokurencyj, potem skracania z przodu imion słowiańskich, dalej 

 wysnuwania postaci nieistniejących z istniejących, drogą dochodzenia stopni 

 przebiegu nazwisk, a nareszcie równań sło worodo wych, względów gwa- 

 rowych i słoworodu ludowego. 



O konkurencyj ach Andresen, profesor w Bonn, napisał całą książkę. 

 Rozumie on przez ten wyraz dwuwykładność lub wielo wykładność nazwisk. 

 Z biegiem czasu imiona początkowo jasne i zrozumiałe, tracą swą przejrzystość 

 pod wpływem upodobnienia ich do innych, zapominania wyrazów, od których po- 

 szły, spustoszenia głosowniowego i t. d. Dochodzi do tego, że jedno nazwisko da- 

 je się dwojako i nawet wielorako objaśnić, bez pewności trafienia na prawdziwe 

 jego źródło. W takim razie zachodzi konkur encyj a kilku objaśnień, czyli 

 dwuznaczność, wieloznaczność, albo dwuwykładność i wielowykładńość. 



Zanim przyjdziemy do przykładów polskich, niech kilka niemieckich z książ- 

 ki Andresena rzecz nam wyjaśni. 



Często słyszymy nazwiska niemieckie ludzi i miejsc zakończone na — old, 

 — ald, mamy nawet takie przyswojone, jak Witold, Gasztold, Gierald i t. d. Otoż 

 przez ciąg wieków, imiona, używające tego zakończenia, uległy licznym przekształ- 

 ceniom, z tego mianowicie powodu, że nieczując już pierwotnego znaczenia (wła- 

 dać), podprowadzono je pod inne bardziej znajome a blisko brzmiące postaci:— 

 hołd — , Wald — , Holz — , Hals — , Gold— . Więc zamiast pierwotnego i właściwego 

 imienia Godoald, pojawiają się z czasem formy Gotthold, Gottwald, Goethals, za- 

 miast Berold's — Bierholz; zam. Burgold's — Burgholz, Purgold (niby czyste złoto) 

 i t. p. (And. 26—27). 



Tą drogą nazwiska zmieniają się z czasem i przybierają taką nieraz postać, 



