O IMIONACH WŁASNYCH J. KARŁOWICZA. 



39 



Ścisłość wymaga, aby względy gwarowe, narzeczowe i językowe jaknaj- 

 pilniej w badaniu imion wlasnycb były przestrzegane. Jak wyżej tak i tu, nie- 

 mogąc wchodzić w wykład wyczerpujący, ograniczam się kilku dostępnenii wska- 

 zówkami, które wystarczą, do pochwycenia głównych zasad rzeczy. 



W nazwach naszych miejscowych, a szczególnie rodowych, widać dużo 

 wpływu miejscowych gwar polskich, innych narzeczy słowiańskich, z któremi 

 dzieje kolejno nas stykały (czeskie, słowackie, rusińskie południowe i północne) 

 wreszcie języków niesłowiańskich (niemieckiego i w drobnej części innych). Trze- 

 ba więc w wywodach mieć się na baczności, aby właściwości gwarowych, narze- 

 czowych i obcojęzykowych nie mięszać ze znamionami mowy polskiej. Kilka 

 przykładów niech rzecz tę wyjaśni. 



Jeżeli np. spotkamy Zbiegniewice, Skwierzyna, Kobelany, Betów, i t. p., 

 to uświadomić sobie przedewszystkiem musiały, że jest w tych postaciach gwaro- 

 we e zamiast i, y (porówn. Baudouin de Courtenay w Beitrage Kuhna VI, 

 212 — 215), więc nazwy właściwie brzmiećby powinny Zbigniewice, Skwirzyna, 

 Kobylany, Bytów; szukając przeto ich słoworodu nie powinniśmy dać się uwodzić 

 bliskości Zbigniewa z bieganiem, Skwierzyny z doskwieraniem i t. d. Jeżeli 

 mamy do czynienia z nazwami: Błozew, Błożewka, to nie powiniśmy zapominać, 

 że w gwarach naszych często a przechodzi na o (a), że Błażej brzmi np. w Łę- 

 czyckiem Błozy (Zbiór wiad. do antrop. I, 98), że zatem Błozew=Błażew, a Bło- 

 żewka=Błażówka. Tak samo Jonaki, Jonczewek, Jonczewo i t. d. nie od osno- 

 wy jon — , ale od jan — (jan — ) pochodzą, więc od Jana; Łukoszyn, Kosin i t. p. 

 nie od łukosz — , kosz — ale od Łukasz — , kasz — ; Frącki nie od frąc — , ale od 

 franc — (Franciszek) i t. d. Mazurzenie nie sprowadzi nas też z tropu w Błozew, 

 Łukosy, Zdziar i t. d: nie będziemy wątpili, że brzmi to tak zamiast Błażew, Łu- 

 kasze, Zdżary (t. j. miejsca zżarzone, wypalone w lesie, porówn. Ożary, Wy- 

 żary, Żary, Wyżgi, Wydżgi, Praga, Smoleńsk i in., oraz Jagicza Archiw VI, 

 127 — 130). W nazwach od osnów ułan — , uljan — szukać należy nie jakichś dźwię- 

 ków słowiańskich, ale imienia Juljan, od którego przez zbytnią gorliwość odrzu- 

 cono j, aby nie wyglądało jak Jantoni, Jadam, Jewa i t. d. 



Tyle co do żywiołów gwarowych. Oprócz nich, w nazwach naszych ludzi 

 i miejsc mamy sporo składników pochodzenia słowiańskiego wprawdzie, ale z na- 

 rzeczy z nami sąsiadujących. Wiadomo, że w języku polskim np. nie mamy 

 brzmienia h; skoro więc w nazwach własnych, słowiańsko wyglądających, je spo- 

 tykamy, winniśmy źródła ich szukać w takich mowach słowiańskieh, które używa- 

 ją h, więc w słowackiej, czeskiej, rusińskich, a szczególniej w tych ostatnich. Tak 

 np. nazwy: Bohdanowicz, Bohusz, Harasimowicz, Hrubieszów, Hruszew, Sapie- 

 ha i t. p., widocznie są pochodzenia rusińskiego. Podobnież w nazwiskach okazu- 

 jących tak zwane „pełnogłosie" rusińskie, jak Borodzicz, Korotyński, Moroz, Wo- 

 roniecki i t. p., oczy wistem jest także pochodzenie rusińskie. 



Nazwy wzięte z języków niesłowiańskich, jakkolwiek mniej lub więcej ule- 

 gają przekształceniom, dają się jednak wyróżniać obecnością w nich obcych 

 brzmień, lub takowych kombinacyi i wogóle pozorem nieswojskim. Takie na- 

 zwy miejsc: Olkusz, Melsztyn, Czorsztyn, Lanckorona, Łańcut, Olbrom i t. p., 

 albo tćż nazwiska rodowe, jak Fredro, Wilamowski, Feldmanowski, Szmitkowski 



Pam. Fizyj. — Tom V. 



Dział IV. 6 



