56 



DZIAŁ V. M1SCELLANEA. 



mi dla gruntu jałowego pośród których uwijają, się niezmiernie ruchliwe ja- 

 szczurki i skaczą, koniki polne. Zagłębienia pośród tych wzgórzy i wyniosłych 

 równin zajęły rzeki, jeziora i bagna porosłe mchem, łoziną i olchą, będące dzie- 

 dziną niezliczonych żab 2 J. Bagna te stanowią tylko drugą fazę rozwojową, 

 a właściwie degeneracyją jezior, są. to jeziora „wygasłe." Łatwo zgadnąć z powyż- 

 szego, że brzegi rzek i jeziór tutejszych są poczęści niskie, bagniste, poczęści wy- 

 sokie, urwiste. Te ostatnie są malownicze i bardzo ciekawe pod względem nau- 

 kowym. Widać na nich obok siebie glinę, piasek i mnóstwo drobnych kamyków, 

 powstałych widocznie z roskruszenia granitu; drobny piasek pod mikroskopem 

 przedstawia ten sam charakter, naturalnie z przewagą kwarcu, który występuje 

 tu w kształcie zaokrąglonych ziarnek, to znów drobnych odłamków, przypomina- 

 jących okruchy cukru. Zdaje się, jakby jakieś potężne żarna zemliły tutaj grani- 

 ty. Wszystko to rozłożone obok siebie lub nad sobą, bez najmniejszego śladu 

 uwarstwienia, bez najmniejszego ładu. Wielkie głazy eratyczne też się napotyka- 

 ją, lecz coraz rzadziej, wskutek zużywania ich na roboty inżynierskie, nagrobki, 

 kamienie młyńskie, podmurowania domów i t. p. 



Z powyższej charakterystyki łatwo każdy wniesie, że okolica jeziora Lepel* 

 skiego jest dawną krainą morenową. Wogóle cała kraina jezior Europy półno- 

 cnej zgadza się z obszarem dawnych lodowców, a zgodność ta nie jest bynajmniej 

 przypadkową. Czy lodowce zachowały się tu pasywnie, konserwatywnie, t. j. 

 ucbroniły od zamulenia zagłębienie powstałe wskutek własnych ruchów powierz- 

 chni ziemi; czy, jak chcą inni, zachowały się aktywnie t. j. powyżłabiały zagłębie- 

 nia lub przynajmniej wytworzyły je, pozostawiając po stopnieniu nierówne osady 

 morenowe; w każdym razie niewątpliwą jest rzeczą, iż przyczyniły się one do 

 utrzymania się dotąd tych jezior przez to mianowicie, że kraina ta wyłoniła się 

 stosunkowo niedawno z pod lodowej skorupy, jest krainą młodą. Młode rzeki 

 nie miały jeszcze czasu dostatecznie pogłębić swych łożj^sk, aby jeziora spłynęły 

 i znikły. Jeziora nanizane na nitki rzek (a w trwalszym skalistym gruncie i wo- 

 dospady), są znakiem ich młodzieńczości. W północnej Europie, mówi Peschel, 

 można najlepiej badać embryjogeniją rzek. 



Ten związek jeziór z lodowcami, dotykalnie się przedstawia, gdy przypa- 

 trzymy się roskładowi jeziór na całej ziemi. Albowiem, z wyjątkiem afrykańskich, 

 jeziora występują głównie na północ 40° szer. Pn i na południe 40° sz. Pd. I tak, 

 av Szwecyi jeziora zajmują 8,4, w Finlandyi przeszło 11, w nadbałtyckiej i pół- 

 nocnej Rosyi 3,8 procent obszaru. W Stanach Zjednoczonych kraina jeziór cią- 



') Jako to: połonicznik gładki (Herniaria glabra), bylica polna (Artemisia campestris), 

 rudostka żółta (Gnaphalium arenarium), lnianka (Linaria vulgaris), rozchodnik ostry (Sedum 

 acre), babka (Plantago nu dia) ,ki wawnik pospolity (Achillea Millefolium), macierzanka (Thymus 

 Serpyllum), wrzos (Calluna yulgaris), czerwiec trwały (Scleranthus perennis), jastrzębiec kosma- 

 tek (Hieracium Piloselła) i t. p. 



-) Żab jest tak wiele, że stają się one współlokatorkami człowieka. Gdy wieczorem przy- 

 chodziłem z wycieczki do mej chaty na wyspie Mieszczance, zapalałem lampę i zabierałem się do 

 uporządkowania i przepisania notatek, dawały się zaraz słyszeć po kątach serenady żab, które 

 zwabione światłem, wychodziły z kątów na spacer po izbie i z wielką zręcznością chwytały mu- 

 chy siedzące na podłodze. 



