NAŁKOWSKI. JEZIORO LEPELSKIE. 



57 



gnie się od Minnesoty przez New- York do Maine, pokrywając około 3,3 proc. po- 

 wierzchni: ale niektóre Stany są wyjątkowo bogate w jeziora: tak w Minnesocie 

 stosunek podnosi się do 4,6, a w Mainie nawet prawie do 7 proc. Według Ratzla, 

 ostatni stan liczy 1568, a pierwszy aż do 10000 jezior '). Takiem uprzywilejowa- 

 nem zbiorowiskiem jezior Uralsko-Baltyckiego pasma jest gub. Witebska, a śród 

 jej jezior poważne miejsce i pod względem obszaru i jako ogniwo systematu Bere- 

 zyńskiego zajmuje jezioro Lepelskie. 



* 



Położenie, ukształtowanie i rozmiary poziome. Jezioro Lepelskie jest połą- 

 czone zapomoca wąskiego kanału z jeziorem Białem, a samo podzielone jeszcze na 

 dwie części: południową, (właściwe Lepelskie) i północną (jezioro Kuścińskiego), 

 rosciąga się z SSW na NNO. Południowy jego punkt (na północnem wybrzeżu 

 wyspy Pieszczanki, objętej uchodzącą do jeziora rzeką Essą i 1-szym Lepelskim 

 kanałem) leży pod 54°53'/3' szer. Pn., oraz 26 o 20'/ 2 ' dł. wsch. od Paryża. Półno- 

 cny punkt (wieś Zańki) pod 54°57 1 / 5 ' szer. Pn., oraz 26°, 22' dług. wsch. -). Róż- 

 nica szerokości gieogr. tych dwu punktów wynosi 3 I3 / !3 ', co pomnożywszy przez 

 V 4 mili, otrzymamy na rosciągłość jeziora z północy na południe blisko 6,8 wiorst. 

 Ponieważ zaś podłużna oś jeziora idzie, jakeśmy powiedzieli, nie wprost z półno- 

 cy na południe, lecz nieco ukośnie, więc największą długość jeziora można przyjąć 

 na 1 milę. Największa szerokość — od wybrzeża zatoki zamkniętej wyspą Osino wy 

 ostrów do wybrzeża zatoki, zamkniętej przez półwysep Księdzowski i wyspę Tie- 

 laczy — 2,6 wiorst, zaś do północo-wschodniego krańca jeziora Białego 4,5 wiorst. 

 Obwód jeziora wraz z Białem, według planu wynosi 28 wiorst. Powierzchnia 

 jeziora Lepelsk = przeszło 7 wiorst □, jeziora Białego = blisko 0,7 w. □, razem 

 blisko 7,8 w. □. Zatem na rozwój linii brzegowej, otrzymamy według wzoru 

 0 28 28 



Bothego . — = , — = — = 10, t. j. liczbę tak wielką, jak dla najlepiej 

 y P y 7,8 2,8 



rozwiniętej części świata — Europy. Gdyby ta sama powierzchnia wody miała 



kształt kołowy, to jej linija brzegowa byłaby trzy razy krótsza. 



Co do położenia pionowego, to z profilu Berezyńskiego systematu kanałów 

 widać, że najwyższy punkt systematu, zajęty przez jeziora Pławio i Maniec, leży 

 na 25 saż. nad ujściem Ułły do .Dźwiny, jezioro zaś Lepelskie leży niżej od Pławią 

 na 9'/ 2 saż., czyli wznosi się na 15 '/ 2 saż. nad poziomem Dźwiny przy ujściu Ułły. 



Geneza. Z różnych podziałów jezior na genetyczne kategoryje, najlepszym 

 wydaje nam .się podział Geinitza 3 ); podział ten jest następujący: 



1. Napełnienia wodą zagłębień już przedtem istniejących, nie erozyjnych. 



a) Jeziora fałdowe, zapadowe, kraterowe (Faltenseeu, Pingenseen, 

 Kraterseen). 



b) Jeziora nadbrzeżne (Strandseen) t. j. zagłębienia, które po obniżeniu 

 się wybrzeża (lepiej — wogóle wskutek pozytywnej zmiany linii brze- 

 gowej) zostały zalane przez wodę. 



') Ob. A. Supan. Grundziige der Physischen Erdkunde. Lipsk. 1884. 371, 372. 

 2 ) Ob. Karta Gienieralnago Sztaba. 3 w. w 1". Ejad XIII, list 7. 

 '■>) Ob. PetermaurTs Mitteilungen, 1685. str. 281. 



Pam. Fizyj.-Tom V. Dział V. 8 



