NAŁKOWSKI. JEZIORO LBPELSKIE. 



59 



pierwszej. Po ulewnym deszczu, spadek ten bywa poczęści zmyty, poczęści pokra- 

 jany mnóstwem poprzecznych, równoległych wyżłobień, które przedłużają się w gó- 

 rę po wyższym upłazie i dzielą, go na liczne drobne parcelle tak, iż wygląda jakby 

 karbowany i, pominąwszy nietrwałość (piasek), przypomina w miniaturze nadbrze- 

 żne upłazy rzeki Arpaczaju '). Prócz tych wyżłobień od deszczu, widać na wybrze- 

 żu liczne odciski nóg ptasich, świadczące o licznej hodowli kaczek i gęsi. Białą 

 płaszczyznę wybrzeża przerywa tu i owdzie okrągła czarna plama — ślad ogniska, 

 u którego ławnicy (flisacy) ogrzewali nocą swe zmokłe i zziębnięte członki lub go- 

 towali nędzną strawę. 



Ku temu wybrzeżu spada wyżej już wspomniany północny brzeg Piesz- 

 czanki; urwiste zbocza tego spadku poczęści są porosłe nikłą trawą, poczęści zu- 

 pełnie nagie, sypiące się za dotknięciem. Przypatrując się nagim piaszczystym 

 zboczom, spostrzegłem na nich dość głębokie rysy; jedna z tych rys na pewnej 

 przestrzeni biegła równolegle do poziomu wody tak, że na pierwszy rzut oka przy- 

 puszczałem przez chwilę, że jest ona utworem sztucznym; mianowicie, że powstała 

 wskutek obtarcia się jakiegoś sęka ławy (tratwy) przepływaj cej tędy w czasie wy- 

 sokiego stanu wody, gdy ona zalewała całe wybrzeże i dochodziła do samego zbo- 

 cza. Ale zbliżywszy się do tej rysy, przekonałem się, że jest ona, jak i wiele in- 

 nych, które spostrzegłem dalej, utworem naturalnym. Albowiem posuwając lek- 

 ko palcem wzdłuż dna rysy, przekonałem się, że jest ono chropowate, oraz łatwo 

 się wykrusza i wypada, podczas gdy górna i dolna ściana szpary są gładkie, sto- 

 sunkowo zbitsze i trwalsze, oraz pochyłe ku jezioru, co pozwała roskruszonemu 

 piaskowi wypadać i pogłębiać rysę. Takich rys spostrzegłem dalej wiele i z po- 

 wyżej wzmiankowanych cech doszedłem do wniosku, że tworzenie się ich jest zu- 

 pełnie naturalne i pozostaje w związku z innem szczególnem jak na piasek zjawi- 

 skiem, mianowicie z jego układem łupkowym. Wprawdzie Daubr^e okazał, że 

 ciała plastyczne pod znacznem ciśnieniem nabierają układu łupkowego, nic też 

 dziwnego, że glina w okolicach jez. Lepelskiego i Essy przyjmuje często ten 

 układ i łamie się w bardzo gładkie tabliczki, jakby czekolady (szczególniej pra- 

 widłowy układ taki przedstawiają strome i wysokie zbocza lewego brzegu Essy 

 pod Werebkami: pozioma ich łupko watość sprawia wrażenie olbrzymiego muru sta- 

 rego zamczyska). Ale i piasek zachowuje się tutaj także jakby ciało plastyczne, 

 zdaje się posiadać jakiś cement (mcże nieco gliny, przyniesionej przez przesiąka- 

 jącą wodę), który mu pozwala przyjmować i zachowywać pewne kształty; tę 

 własność tutejszego piasku poznamy jeszcze później w bardziej zadziwiaj ącem 

 zjawisku, a teraz wróćmy do zbocza Pieszczanki i owych szpar. Otóż piasek tego 

 zbocza składa się w części z cienkich warstewek, pochylonych ku jezioru, niektó- 

 re z tych warstewek zapewne mniej zbite i szybciej wysychające lub posiadające 

 mniej owego cementu, roskruszają się i wypadają, pozostawiając szpary o ścian- 

 kach zbitszych, utworzonych przez dwie sąsiednie warstwy. Naturalnie, takie 

 tworzenie się szpar wywołuje obłamywanie się i zbitszych warstw, które też ros- 

 sypują się i staczają w dół. W niektóry cli miejscach zsypujący się piasek utwo- 



^ Rysunek upłazów Arpaczaju, obacz w dziele Gieologija Inostrancowa, I, str. 464. 



