NAŁKOWSKI. JEZIORO LEPELSKIE. 



35 



róg, nad brzegiem jeziora, rosciąga się niewysoka pozioma równina, podobna do 

 ciągnącej się na zachodniej- stronie półwyspu Księdzowskiego; równina ta schodzi 

 niewielkim spadkiem ku wybrzeżu, na wschodzie zaś zapomocą wysokiego zbo- 

 cza wspina się na ogólny poziom okolicy. Zbocze to (podobnie jak i zachodnie zbo- 

 cze zachodniego wału na półw. Księdzowskim) jest widocznie dawnym brzegiem 

 jeziora, gdy wody jego stały wyżej i zalewały ów poziomy nadbrzeżny taras (Kii~ 

 stenterrase). 



Dalej nieco, naprzeciw cerkwi Spaskiego Uogu, jezioro wdziera się w ląd 

 błotnistą zarosłą zatoką, Szunciańska Łuka. Na jej północnym brzegu le- 



ży wieś Szunty, a za nią nowa zatoka, większa od poprzedniej. Zaczyna się ona 

 szeroką podstawą, która sięga prawie pod Zawidycze (pod kaplicą Kuścińskiego) 

 a następnie zwęża się w kierunku południowo-wschodnim i przechodzi nareszcie 

 w smugę bagnistych łąk. Brzegi tu zresztą wszędzie gliniaste niezbyt wysokie, 

 ziemia uprawna, kopane rowy uprowadzają zbytek wód z gliniastych gruntów ku 

 jezioru. U podstawy zatoki na południu leży duża kępa sitowia, na północy zaś 

 w pobliżu Zawidycz wzdłuż wybrzeża rosną pojedynczo wysokie olchy; fale jezio- 

 ra obnażyły ich korzenie i powdzierały się w brzeg pomiędzy olchami, tworząc 

 łukowate wybrzeża porozdzielane olchowemi przylądkami. Wybrzeże więc przed- 

 stawia tu rytmiczne wgięcia „jak łańcuch rozwieszony od kółka do kółka." 



Dalej, ogród Zawidycz schodzi do samego wybrzeża. Ogród pięknie urzą- 

 dzony, pełen kwiatów i drzew owocowych, szczególniej obfituje w ogromny 

 agrest („lepelskie winogrona"). 



Za ogrodem wszędzie brzeg niezbyt wyniosły, uprawny, schodzi łagodnie 

 aż do wybrzeża, które .tu przedstawia znów dość ciekawe zjawisko: v równolegle do 

 rąbka jego ciągnie się w wodzie wąski i długi pas piaszczysty, stromszy ku brze- 

 gowi, położysty ku jezioru? wał ten miejscami poprzerywany, oddziela od falują- 

 cego jeziora pas wody spokojnej. Geneza tego wału jest prosta: fala wodna ude- 

 rza w wybrzeże i odbijając się odeń, unosi cząsteczki piasku, lecz w pewnej odległo- 

 ści fala ustępująca spotyka się z następującą, traci ruch i osadza wał piaszczysty. 

 Przypomina to zupełnie w miniaturze połudnk>Ave Ayybrzeże Algarwii: „przyroda, 

 wyrzekł Aleksander Humboldt, w najmniejszym kawałku jest odbiciem całości." 



Sam północny kraniec jeziora nie przedstawia nic osobliwego; leży tu nad 

 zatoką z płaskiemi brzegami, śród łąk i pól, wieś Zańki. Chaty tak tutaj, jak 

 i we wszystkich wsiach okolicznych drewniane, kryte dranicami, rzadko słomą, 

 czasami mają podmurowanie z kamieni eratycznych. Ponieważ złapał mnie tu 

 znów ulewny deszcz, więc musiałem się zatrzymać we wsi i przy tej sposobności 

 obejrzałem tak zwane „osieci;'" są to chaty drewniane, służące do suszenia zboża, 

 które nie dośchło na perepletaeh. Chata taka składa się z dwu części, w jednej 

 jest piec i otwór w ścianie dla wyjścia dymu, oraz belki u góry; na tych belkach 

 wieszają snopy i suszą dymem; w drugiej zaś części młócą. Stąd zboże tutejsze 

 dzieli się na gorsze „syromołotoje" i lepsze, droższe „osiecznoje." 



Wogóle gospodarstwa chłopskie stoją tu źle, a lud jest biedny; pochodzi to 

 poczęści z nieodpowiedniego gruntu, albo bardzo jałowego, piaszczystego, albo 

 ciężkiego, gliniastego, na którym wszystko wymaka; poczęści z dżdżystości lata 

 podczas żniw; poczęści z ciemnoty ludu i żydowskiego wyzysku. To też wielu 



Pam. Fizyj.--Tom V. Dział V. 9 



