DZIAŁ V. MISCELLANEA. 



wieśniaków zaniedbuje gospodarsto i idzie na zarobek fprzy łaWach, gilzie jednak 

 znów popada w ręce żydowskie. Wyzysk wieśniaków polega tu głównie na sy- 

 stemie handlu zamiennego; wieśniak pieniędzy prawie nigdy nie widzi, więc odra- 

 bia panom za pastwiska, drzewo, jagody, grzyby, orzechy, oraz płaci w naturze 

 żydom, od których otrzymuje potrzebne mu rzeczy na kredyt, a potem musi zbo- 

 żem oddawać stokrotną ich wartość; przytem wódka przy targach gra tu taką. ro- 

 lę, jak owa „ognista woda" białych kupców śród Indyjan ezerwonoskśrych. Sta- 

 nąwszy w której bądź z Okolicznych wsi w święto i w porze młocki przed karczmą, 

 zobaczymy chłopów, dążących jeden za drugim do tego przybytku, jakby do ko- 

 ścioła, a każdy niesie w ręku jakiś węzełek — są to ich portmonetki, nie z pieniędz- 

 mi jednak, lecz ze świeżo wymłóconem zbożem, za które dostają wódki. Ławnicy 

 otrzymują wprawdzie zapłatę w pieniądzach za swą pracę, ale i tu przy wypłatach 

 doznają oni wieki nadużyć i krzywd, pominąwszy to, że nawet całkowita zapłata 

 wedle ugody, jest niedostateczna; to też wyzyskiwany, wynędzniały, zmuszony do 

 życia nieregularnego, karczemnego, ławnik uległ demoralizacyi: „sumienia, mó- 

 wi on, niema na wodzie, pozostało w domu." 



We wnętrzu chat wieśniaków widać też nędzę i brud; wszedłszy do chaty 

 zmoknięty, chciałem osuszyć ubranie, pytam czy nie palono dziś ognia, odpowie- 

 dziano mi, że nie' — a cóż robicie z obiadem? pytam dalej— nie gotujemy; a cóż więc 

 jecie? — tak, co popadło! Jedzą więc różne surowizny, zapijają śmierdzącą wodą 

 lub „kwasem'" i zagryzają czarnym, pełnym plew chlebem, o którym możnaby to 

 samo powiedzieć, co mówi Polaków o chlebie skazańców na Sachalinie, że „nie 

 każdy porządny pies zechciałby go jeść" i że „chlebem tym można sobie zęby za- 

 lepić, ale też i wykałaczkę w nim znaleść do ich oczyszczenia" '). O dobroci wo- 

 dy mieliśmy sposobność przekonać się w Szuntach: spragniony pociągnąłem zna- 

 czny jej haust, lecz nie mogłem w żaden sposób przełknąć, tak była cuchnąca; źró- 

 deł tu niema w pobliżu, a wodę do picia biorą z jeziora, która wogóle dobra nie 

 jest, a szczególniej w wielu zatokach spokojniejszych i zarośniętych („buzianych"), 

 jaką jest Szunciańska. Nie dziw też, że przy tak nędznem, niehygijenicznem ży- 

 ciu, w wielu chatach po drodze, napotykałem chorych na krwawą dyjaryją. Ta- 

 kie życie nie może zbyt przywiązywać człowieka do siebie, to też w małej ono jest 

 tutaj cenie, ludzie zabijają tu się o drobnostkę: wkoszenie się w cudzą łąkę, zer- 

 wanie jabłka z ogrodu, i t. p. Młoda dziewczyna rzuca się do wody i zdąża ze 

 stoicyzmem ku głębinie, a wyciągnięta przez rybaków i pytana o przyczynę samo- 

 bójstwa, odpowiada, że jej dokuczano w domu. Nawet w czasie ślubu na przy- 

 gnębionych twarzach tutejszego ludu niewiele widać ożywienia: widziałem jedne 

 młodą parę o fizyjognomijach tak posępnych, jakby szła do więzienia raczej, nie 

 na weselne gody. 



Ale wróćmy do naszego jeziora. Północna jego zatoka, dochodząca do Za- 

 niek, zowie się Zańkowska Łuka, druga zaś, mniejsza, leżąca na zachód od niej — 

 Werchowska Łuka. Tępy półwysep między niemi zawarty, zowią po prostu 

 „rog." Ten rog jest widać dość żyzny, bo pokrywają go łany żyta, jęczmienia, 



l ) Ob. Zeitsohrift fur Wissenschaftliche Geogr. 1885, str. 388, 



