76 



DZIAŁ V. MISCELLASTEA. 



wyspu jest gliniasty i w pobliżu nasady był dawniej uprawiany, reszta, t.j. półno- 

 cna część półwyspu, porośnięta gęstemi krzakami olszyny, osiny, leszczyny, kru- 

 szyny, dębiny, sośniny i jałowcu; tu i owdzie wystrzelają dzikie grusze i jabłonie, 

 a na tę bujną., zieloną szatę, jarzębina „kładzie swe wianki z koralów." W pobli- 

 żu zaś wybrzeża, paproć zaściela ziemię tak gęstym cieinno-zielonym kobiercem, iż 

 przywodzi na myśl bujne, lecz smętne krajobrazy Nowej Zelandyi. 



Co do genezy oraz klasyfikacyi tutejszych wysp i półwyspów, to ponieważ 

 jak tego dowodzą tarasy nadbrzeżne (w okolicach ujścia Szczuezej i w dolinie jej 

 samej, na zachodnich brzegach półw. Księdzowskiego, na wschodnich Spaskiego, 

 na wschodnich wybrzeżach południowej części jeziora Kuścińskiego), wody jezior 

 stały wprzód znacznie wyżej, więc stąd już a priori można się domyślać, że ich 

 wyspy należą do pierwotnych (Urspriingliche Inseln w sensie Kirchhołfa), a pół- 

 wyspy do przyrostkowych (Angegliederte Halbinseln w sensie Supana). Wyspy 

 pierwotne jeziora Lepelskiego, można podzielić na pierwotne starsze i pierwotne 

 młodsze. Pierwsze powstały i-ównocześnie z jeziorem, gdyż przedstawiają, wynio- 

 słości tak wysokie, jak jego najwyższe wybrzeża, nie mogły więc być zalane, do ta- 

 kich wysp należy Tielacza na Lepelskiem i Księdzowska na Białem, do nich też 

 należały dawniej półwyspy Spaski (który rospadał się na kilka wysp idących sze- 

 regiem) i Księdzowski na Lepelskiem, Stelków na Białem, oraz półwysep dzielą- 

 cy jez. Białe od Lepelskiego. Półwyspy te były niegdyś takiemi samemi wyspa- 

 mi jak Tielaczy, to też tutejsi mieszkańcy nadają im nazwę „ostrowów" i dopiero 

 później wskutek negatywnej zmiany linii brzegowej jeziora (obniżenia się poziomu 

 wody) zrosły się z lądem zapomocą niskich, błotnistych przesmyków; są. to więc 

 obecnie półwyspy przyrostkowe, podobnie jak Pirenejski, Krym, Kanin, Gorgano 

 i t. d. Proces ten przetwarzania się wysp w półwyspy przyrostkowe, będzie za- 

 pewne szedł dalej: Tielaczy np. też z czasem stanie się takim półwyspem. Najlep- 

 szą ilustrac3 r ją tego procesu jest wyspa i — półwysep Stelków na jeziorze Białem. 

 Gdym wylądował nań (1885) przy dość wysokiej wodzie letniej (0,90 saż. nad 

 progiem szluzy N Xl na 1-ym Lepełskim kanale, poniżej wrót), zobaczyłem na 

 niskim przesmyku łąkowym (łączącym półwysep z lądem) śród widocznego nieda- 

 wnego sianokosu (przy poprzedniej niskiej wodzie), śród trawy błyszczącą wodę 

 od jednej zatoki do drugiej bez przerwy. Przesmyk ten więc ma amfibiczny cha- 

 rakter, a „ostrów" Stelków jest typem tutejszych półwyspów, schwyconym nieja- 

 ko na gorącym uczynku stawania się półwyspem; jest półwyspem „in statu 

 nascendi". 



Wobec tego ciekawy byłem niezmiernie, jakie są stosunki głębokości w cie- 

 śninie dzielącej Tielaczy od lądu, wpra wdzie znaczna jej głębokość nie obalałaby 

 jeszcze powyższej mej teoryi tworzenia się tutejszych półwyspów, ale znaczna jej 

 płytkość bardzoby ją popierała, gdyż pozwalałaby uważać Tielaczy jako półwy- 

 sep w stadyjum poprzedzaj ącem stadyjum Stelkowego, jako półwysep, jeżeli jesz- 

 cze nie „in statu nascendi,". to już „in statu graviditatis." To też wykonywając 

 pomiary głębokości jeziora (o czem później), z niecierpliwością zbliżałem się do 

 tej cieśniny i przekonałem się z przyjemnością, że domysł mój jest prawdziwy: 

 wprawdzie, w południowej części cieśniny, zmierzyłem przeszło 2'/ł sażenia (przy 

 wysokości wody 0,90), co mnie trochę zaniepokoiło, ale nieco dalej, w północnej 



