78 



DZIAŁ V. MISCELLANEA. 



tory, i na jednej z wysp Lepelskiego jeziora, mianowicie na Spaskini rogu, miał 

 być też zamek obronny, w którym czas jakiś przebywał Batory w czasie swój ro- 

 syjskiej wyprawy '). 



Pomiary głębokości. Opły wając jezioro w 1883 r. dla poznania jego wysp, 

 nie miałem czasu zająć się zbadaniem jego stosunków batometrycznych: na to 

 trzeba było przedsięwzięć osobną- wyprawę lub nawet kilka wypraw, ale lato owe- 

 go roku było tak dżdżyste i burzliwe, jezioro ciągle tak niespokojne i niedogodne 

 do pomiarów, że musiałem pracę tę odłożyć na drugie Avakacyjc, a ponieważ lato 

 1884 przepędziłem gdzieindziej, więc dopiero w 1885 r., mogłem wypełnić ten 

 brak w moich materyjalach do opisu jeziora. 



Wyprawiałem się dwa razy na te pomiary: pierwszy raz przy wodzie 0,90 

 (jak to już wspominałem przy omawianiu stosunków głębokości w cieśninie Tiela- 

 czego), drugi raz przy 0,78, ale różnica ta została uwzględniona, tak, że wszystkie 

 pomiary można uważać jako robione przy 0,90; stan ten wody jest, jakeśmy już 

 wspominali, o 0,30 wyższy nad minimum wysokości dla spławu, t. j. 0,60, choć 

 zresztą w zimie, gdy półszluza N XII (na 2-im Lepelskim kanale) i Ulska zastawa 

 są. otwarte, poziom wody spada i poniżej tego minimum. W pierwszej wyprawie 

 płynąc tam, robiłem pomiary wzdłuż wschodnich wybrzeży jeziora i na jeziorze 

 JBiałem: płynąc zaś z powrotem, trzymałem się bliżej brzegów zachodnich (linii 

 Siew czuk-D udar). W drugiej wyprawie płynąłem pośrodku między temi dwoma 

 szeregami pomiarów i dalej wzdłuż jeziora Kuścińskiego; z powrotem pomiarów 

 nie robiłem, gdyż zaskoczył mnie deszcz i silny wiatr. 



Przyrząd do pomiarów był następujący: na kołowrocie poziomym ustawio- 

 nym na dnie łodzi, była nawinięta linka, podzielona przewiązaniami nasażenie, do 

 końca jej przywieszony był gwicht 10-funtowy. Dla zauważenia dokładnie chwili 

 uderzenia gwichtu o dno, użyłem wagi sprężynowej, zawieszonej na końcu drążka 

 pochyłego, który drugim, dolnym końcem, opierał się o ławkę łodzi, a we środku 

 spoczywał w wyrębie deski, przymocowanej pionowo do wewnętrznej strony bor- 

 tu tak, iż górny jego koniec z zawieszoną wagą sterczał nad wodą z boku łodzi. 

 Koniec linki z ciężarem, zwieszał się przez dolny haczyk wagi sprężynowej, ścią- 

 gając ją w położenie ukośne względem pionu. W miarę odwijania liny z koło- 

 wrotu, zsuwała się ona, pociągana ciężarem, po haczyku wagi, przyczem waga 

 drżała, wydając dźwięki. Chwilę uderzenia ciężaru o dno, doskonale można było 

 zauważyć, gdyż dźwięk wagi w tej chwili raptem się urywał i waga wracała do 

 położenia pionowego, a zmianę tę łatwo było zauważyć, ponieważ przy ustawieniu 

 drążka nie na nosie, lecz na boku łodzi, zmiana w położeniu wagi odbywała się 

 nie w płaszczyźnie promienia wzrokowego, lecz w płaszczyźnie doń mniej więcej 

 prostopadłej. Na zakończenie opisania przyrządu, musimy się przyznać do jednej 

 nieuwagi, aby innych od niej uchronić: podziały robione były na suchym sznurze, 

 który po namoknięciu przy pomiarach skrócił się o 0,09 na każdym sażeniu tak, 



') Wiadomość tg zawdzięczani p. Kuścińskiemu, skrzgtuemu zbieraczowi i znawcy biało- 

 ruskich starożytności. 



