82 



DZIAŁ V. MISCELLANEA. 



czasem zapomocą wetkniętych kołów; ale i bez tego łatwo je odszukują, śród wo- 

 dnego obszaru, jak beduin swe źródło w pustyni. 



Co do jeziora Białego, to jest ono głębsze od Lepelskiego, ale poznałem tyl- 

 ko zachodnią, jego część, żadnych więc ogólnych wniosków wyprowadzać nie mo- 

 gę i ograniczę się tylko na jednej charakterystyce, odróżniającejj to jezioro od Le- 

 pelskiego, mianowicie, że nie posiada brzegów urwistych, a stąd i nadbrzeżnych 

 mielizn: wybrzeża spadają tu prawie bespośrednio do znacznej głębokości, lub 

 dzielą się odeń tylko wąskiem pasmem mułu porośniętego sitowiem lub trzciną, 

 i także głębokiego. Mimo głębokości, jezioro to jest gęsto zarośnięte roślinami 

 wodnemi o sążniowych przeszło łodygach, mianowicie wrzecznikiem lśniącym (Po- 

 tamogeton lucens). 



Co do składu dna, to nieposiadając oło wianki prof, Dybowskiego, nie mogłem 

 przy pomiarach zbadać tej kwestyi bespośrednio; jednakże z wielkiem prawdopo- 

 dobieństwem można przypuścić, że w jeziorze Lepelskiem dno jest przeważnie 

 piaszczyste, gdyż woda odrywa piasek od brzegów urwistych i_ unosi; przynaj- 

 mniej tam gdzie widać dno na płytszych miejscach, jest ono piaszczyste, czasami 

 pokryte rzadkiemi kępkami roślin. Wprawdzie z gnicia tych ostatnich, powinien 

 się tworzyć muł i osiadać na dnie, ale muł ten musi być bardzo subtelny, unosi 

 się w wodzie (która też zbliska ma barwę brunatną, nieprzezroczystą) i w zna- 

 cznej części musi wypływać Ułłą, niezanieczy szczając dna; wyjątek stanowią za- 

 pewne najgłębsze jego części, a także zatoki ze spokojną, wodą, jak np. Szunciań- 

 ska, w której pełno roślin i która ma dno muliste „buziane." Jezioro Białe za- 

 chowuje się podobnie jak spokojne zatoki Lepelskiego: pełno w niem roślin wo- 

 dnych, jak już mówiliśmy, muł niema którędy wypłynąć, brak brzegów urwistych 

 nie daje piasku jak w Lepelskiem; stąd też dno jeziora Białego musi być muliste 5 

 a cząsteczki mułu nie unoszą się w takiej ilości w wodzie spokojnej i dlatego kolor 

 wód jeziora Białego jest jaśniejszy od Lepelskiego (stąd może nazwa jez. „bia- 

 łego"). U samego wybrzeża muł jest zaraz pod powierzchnią wody, ale głębokość 

 mułu sięga nieraz na sążeń i więcej; stąd rozróżniają tu w takich jeziorach dwie 

 głębokości: głębokość do dna mulistego („buzianoje") i głębokość do dna twardego 

 („matierowoje"). Typem tego rodzaju stosunków głębokości, klasycznem miej- 

 scem „buzy" w tej okolicy są jeziora Maniec i Pławio, gdzie woda czasem tylko 

 cienką warstwą, rospościera się nad masą subtelnego mułu znacznej głębokości. 



Jeżeli ciekawą rzeczą dla psychologa jest poznać głąb duszy tajemniczego 

 człowieka, to niemniej ciekawą — dla podróżnika jest „z tajemnych głębin wod- 

 nych otrzymać odpowiedź," poznać głębie tajemnych, nieprzeniknionych dla oka 

 fal, które niepoznane przerażają nas swą groźną tajemniczością. Miejsce potężne- 

 go wzroku owego argonauty, co przenikał głębie wód, zastępuje nam sonda; ona 

 odkrywa przed naszemi oczami tajemnicze dno, fale już nie wydają nam się tak 

 groźnemi, czujemy, że poznaliśmy tu przyrodę. 



Na zakończenie wszelkich naszych wypraw żeglarskich po jeziorze, musi- 

 my podzielić się z czytelnikiem wrażeniem żeglugi nocnej. Odwiedziłem Zawi- 

 dycze, piękne ustronie p. Kuścińskiego, z wdzięcznym ogrodem, pełnym kwiatów 

 i drzew owocowych, obejrzałem archeologiczne zbiory gościnnego gospodarza 

 i późnym już wieczorem wracałem na Pieszczankę. Na prawo, na wzgórzach 



