84 



DŻIAŁ V. MISCELLANEA. 



Przed powyżej wskazaną dob% zamarzania na 2 lub 3 dni pływają, już po 

 jeziorze zawiązki lodu zwane tu „sało", Zaś w 3 — 7 dni po dacie puszczania lo- 

 dów, jezioro już oczyszcza się od nich, jakkolwiek lód topnieje tutaj na miejscu, 

 gdyż Essa-Ułła przepływa to jezioro tylko prawie po linii stycznej, stąd ruch lo- 

 dów jest nieznaczny i niewiele tylko kry spływa Ułłą. Ta szybkość topnienia tu- 

 tejszego lodu mimo jego znacznej grubości (do l ! / 2 łokcia) tłumaczy się tem, że je- 

 zioro zamarza zwykle przy stosunkowo wysokiej wodzie, następnie w zimie, gdy 

 półszluza N XII (na 2-im Lepelskim kanale) i Ulska zastawa są otwarte, poziom 

 wody zniża się, a lód osiada i pęka; naciśnięta woda wypływa przez szpary, mię- 

 sza się ze spadłym na lód śniegiem, zamarza i stąd lód nabiera znacznej grubości, 

 ale jest ziarnisty i kruchy. Mimo to służy on w zimie do skrócenia drogi ze sta- 

 rego Lepla do nowego. 



Jeżeli w powyższej tablicy opuścimy wyjątkowo krótkie trwanie pokrywy 

 lodowej (96 dni) podczas łagodnej zimy z r. 1881 na 1882, to na średnią z lat kil- 

 ku wypadnie w okrągłej liczbie 140 dni. A więc jezioro Lepelskie leży na tej 

 aeąuiglacialnej Hildebrandsona, która przechodzi przez południową część jeziora 

 Wenner '); linija ta zniża się ku wschodowi, co jest zgodne z powiększeniem się 

 surowości zimy w tym kierunku. 



Jezioro Lepelskie jako ogniwo systemaiu Berezyńskiego. Jezioro Lepelskie 

 wchodzi w skład Berezyńskiego systematu kanałów, rzek i jezior, zapomocą które- 

 go połączony został Dniepr z Dźwiną zachodnią, a więc morze Czarne z Bałty- 

 kiem. Głównym celem tego połączenia było otworzenie lesistym prowincyjom 

 górnego Dniepru drogi spławu do Rygi. Już Zygmunt III chciał połączyć Bere- 

 zynę z Niemnem zapomocą Wilii i projekt ten był już zatwierdzony przez sejm, 

 lecz później zarzucono go i zamieniono na inny, łączący Berezynę z Dźwiną. Pro- 

 jekt ten został urzeczywistniony dopiero przez rząd rosj r jski; roboty zaczęto 

 w 1798, a ukończono 1805 2 ). Ogniwa tego systematu są następujące: górny 

 bieg Berezyny łączy się Serguczewskim kanałem z górną częścią rz. Sergucz, wy- 

 pływającej z jezior Maniec i Pławio; kanał ten właściwie obchodzi tylko dolną, 

 krętą, wąską i niedogodną do spławu część rz. Sergucz, która wpada z lewej stro- 

 ny do Berezyny. Od jeziora Pławio do jeziora Bereszta, przekopano kanał 

 łączący. Z jeziora Bereszta wypływa rzeka tegoż nazwiska, wpadająca do 

 Essy, która znów jest dopływem jeziora Lepelskiego; przytem dolna, wąska i krę- 

 ta część rz. Bereszty obchodzi się kanałem Werebskim, prowadzącym do Essy. 

 Dolna część Essy obchodzi się kanałem 1-ym Lepelskim. Dalej idzie część połu- 

 dniowa jeziora Lepelskiego. Z jeziora Lepelskiego wypływa Ułła, wpadająca do 

 Dźwiny, lecz i tu są jeszcze dwa kanały obchodne: jeden, 2-gi Lepelski, zaraz 

 poniżej wypływu Ułły, a drugi Czasznicki, pod miastem tegoż nazwiska. 



Rzeka Essa-Ułła, stanowiąca główną arteryją hydrograficzną jeziora Lepel- 

 skiego, bierze początek z błot Mohilewskiej gubernii, łączy się z kanałem Wereb- 

 skim i od tego miejsca płynie do jeziora Lepelskiego na przestrzeni 12 wiorst. Na 



J ) Ob. Unser Wissen von der Erde. Hann, Hochstetter und Pokorny. 1884, str. 101. 

 3 ) Ob. Żuraał ministerstwa putiej soobszczeńija. 1879. 



