DZIAŁ V. MISCELLANEA. 



gdzie znajduje się jej ujście do Dzwiny; na tej przestrzeni niema już żadnych bu- 

 dowli ani kanałów. Długość Ułły wynosi 100 wiorst, Essy-Ułły 300 wiorst. 



Ogólna charakterystyka tej części Essy-Ułły, którą, przepłynąłem sam (od 

 Werebskiego kanału do jeziora Ogryńskiego), jest następująca. Rzeka płynie nad- 

 zwyczaj kręto, tworzy liczne serpentyny, które w czasie wysokiej wody skraca po 

 cięciwach, tworząc wyspy; czasem część niwy zasianej zbożem stanie się wyspą, 

 co sprawia kłopot ze zbiorem. Łuki owe zubożałe w wodę, która rzuciła się głó- 

 wną masą po krótszych cięciwach, zamieniają się w „starorieczja" i jeziora księży- 

 cowe (Mondseen); jeziora zamieniają, się z czasem w bagna i łąki, a ponieważ do 

 rzeki przypierają w wielu miejscach lotne piaski, więc zdarza się czasem, że po- 

 śród białej opony piasków ciągnie się łukowata szmaragdowa wstęga łąki. Poczę- 

 ści wskutek podmywania wybrzeży, poczęści wskutek nawiewania piasku, tworzą 

 się na rzece mielizny, oznaczane zwykle przez drążki obciążone kamieniami: ka- 

 mień leży na dnie, a drąg sterczy nad wodą; takie drągi zowią się tu „wieszki" 

 (na jeziorze Proszo, jak wiadomo, mielizny oznaczone są białemi, ścięto-stożkowe- 

 mi beczkami, przymocowanemi do zatopionych kamieni: takie beczki hermetyczne 

 zowią się „bakieny"); prócz tego, żegludze przeszkadzają, tu zatopione pnie drzew 

 zwane „korczi. ' Przeciw podmywaniu brzegów i nawiewaniu piasku inżyniero- 

 wie przedsiębiorą środki ochronne, zasadzając na piaskach łozę i brzozy, a brzegi 

 utrwalając darniną, jak i brzegi kanałów; co do kamer, to tych brzegi są wykła- 

 dane wielkiemi głazami eratycznemi. Brzegi Essy-Ułły bywają w wielu miej- 

 scach bardzo wysokie i strome, poczęści piaszczystej poczęści gliniaste, podziura- 

 wione często przez jaskółki. Czasem znów brzegi się zniżają, a nadbrzeżna krai- 

 na przechodzi w obszary łąkowe, bagniste, porosłe łozą — dziedziną błotnego 

 ptastwa (np. „Werebskij e ługi" nad Essą, w połowie drogi między Werebskim 

 kanałem i jez. Lepelskiem). 



Wahnienia poziomu wody w rzekach jeziornych są zwykle bardzo małe, 

 gdyż jeziora są regulatorami; typem takiej rzeki jeziornej w Europie jest Newa, 

 w której zmiany poziomu zależne od deszczów i śniegów prawie nie istnieją '). 

 Ułła, przeciwnie, przedstawia bardzo znaczne wahnienia, wywoływane sztucznie 

 przez zamykanie lub odmykanie zastaw; nieraz, ktoś udając się w sąsiedztwo prze- 

 jeżdża rzekę wbród, a z powrotem zastaje już rzekę pełną i musi robić daleką 

 drogę okólną przez który z mostów. Te wahnienia wody dają jednak i pewne 

 korzyści nadbrzeżnym mieszkańcom: zagradzają oni płotem w czasie wysokiej 

 wody boczne zalewy rzeki, gdy ryb do nich najdzie, po opadnięciu wody, łatwo 

 już ryby wyłapać. 



Żegluga na systemacie Berezyńskim otworzoną została w roku 1805; od tego 

 czasu do r. 1817, prócz ław chodziły tędy statki różnej wielkości i nazwy, jak 

 bajdaki, barki, półbarki i t. d., naładowane solą, zbożem, kaszą i innemi produk- 

 tami: szczególniej ożywioną była żegluga od 1813—1817. Ale od roku 1818, że- 

 gluga statków po systemacie prawie ustała, gdyż na rz. Berezynie pod Boryso- 

 wem, zamiast dawnego mostu, spalonego przez Francuzów, zbudowano nowy, nie- 



J ) Ob. A. Wojejkow, Klimaty zietaiiago szara, w osobiennosti Kossli. 1884, str. i00; 



