i80 



BZIAŁ I. METEOROLOGIJA I HiDROGRAFIjA. 



ny rosciagająca się ; poza nią widzimy na zachodzie trójkąt : Leśmierz, Ostro- 

 wy, Sanniki, również na grad szkodliwy mocno wystawiony. Pomiędzy temi 

 miejscowościami od Szczurzyna na północy, do Ząbkowic na południe, ciągnie 

 się pas mniej przez grad nawiedzany; podobnyż pas w łuku, przecliodzi na 

 wschodzie od Czerska przez Sobieszyn do Lublina. Jedna uprzywilejowana 

 miejscowość Częstocice, gdzie grad najrzadziej bywa. Szczęśliwe to położenie 

 Częstocice zawdzięczają górom kieleckim, ciągnącym się od południa i zacho- 

 du. Za dowód tego służy Silniczka, na zachód od tych gór położona i naj- 

 bardziej przez grad nawiedzana. Kiedy grad ciągnie najczęściej z zachodu, 

 prąd zimnego powietrza, co przeprowadza i towarzyszy gradowi z góry na dól, 

 napotyka ze strony gór prędszy, niż w dolinach opór, stąd powstaje reakcyja 

 z tej strony i chmura usuwa się w jednę lub drugą, stronę, nieprzekraczając 

 na wschodni stok tych wyżyn. Kiedy 12 Maja 1887 roku grad pokazał się 

 przy wietrze zachodnim w Silniczce, chmura usunęła się na Suchę , gdzie te- 

 goż dnia w stopniu silniejszym grad sypnął ; w Częstocicach zaś był deszcz tylko 

 przyNW. Dnia 12 Lipca 1888 roku grad w Silniczce przy SW, deszcz w Czę- 

 stocicach przy N. Dnia 1 Sierpnia t. r., w Silniczce burza z gradem przy sil- 

 nym N wylała 44,4 mm wody, w Częstocicach jednocześnie, przy ciszy lub sła- 

 bym wietrze S zaledwie 1,0 mm opadu zebrano. Dnia jednak 2-go i S-go, .bu- 

 rza ta całą objęła okolicę, roznosząc maximum opadu tego miesiąca, gradu je- 

 dnak w Częstocicach nie było. Trzy grady w Częstocicach, po jednym na każ- 

 dy rok, zdarzyły się następne: dnia 4 Lipca 1886 roku podczas burzy z NWN, 

 która dnia tego i przy tym samym wietrze w wielu srożyła się miejscach; grad 

 jednak pokazał się jedynie w Częstocicach. Tak samo 12 Maja 1888 roku przy 

 wietrze NW, kiedy przez dwa dni (11 i 12) grad lub krupy powszechnie całą 

 okolicę nawiedziły. Trzeci nakoniec dnia 25 Maja 1887 roku podczas burzy 

 z wiatrem O (czy OSO), która w ciągu trzech dni cały kraj trapiła, tu i owdzie 

 sypiąc gradem. W żadnym razie nie spotykamy się tu z gradem od strony gór 

 kieleckich. Mając zabespieczoną stronę horyzontu, z której grad najczęściej 

 ciągnie, rzecz naturalna, że taka miejscowość rzadziej klęsce tej podpadać bę- 

 dzie. O ile postrzeżenia mię nauczyły, dosyć jest niewielkiej nawet wyniosło- 

 ści od zachodu, iżby doświadczać zbawiennego jej wpływu. W takiej miejsco- 

 wości (powiat święciański, Muła), dożyłem starości, a nigdy pól moich grad 

 nie pustoszył; jedynie od strony południowej miejscowość niska daje przystęp 

 gradom mniej bujnym. Dość czasami wycięcia lasu na wzgórzach od strony 

 zachodniej, żeby otworzyć drogę gradom. 



Podałem tu próbę badania jednoczesnego stanu pogody na pewnej przestrze- 

 ni, aby zachęcić miłośników nauki do podjęcia tej pracy w przyszłości, kiedy dłuż- 

 szy szereg lat zbogaci i dokompletuje dane. Do badań takich niezbędne są tabele 

 synoptyczne, z których jednę dla wzoru na wstępie załączyłem, a które mogą być 

 rosszerzone, obejmując więcej jednoczesnych elementów meteorologicznych. Do- 

 niosłość ich jest tak wyraźna, że sama za sobą przema,wia. Me wątpię, że komi- 

 tet redakcyi Pamiętnika Fizyjograficznego uzna za potrzebne zmienić zestawienie 

 roczne spostrzeżeń, nadając mu formę odpowiedniejszą dla obejrzenia jednoczesne- 



