184 



DZIAŁ I. METEOROLOGIJA I HIDROGRAFIJA. 



upada. Dalej nakoniec czytamy: „Temperatury zdeterminowane przez taką krzy- 

 wą, możnaby nazwać wyrównanemi ''. Nowa ta nazwa staje się zbyteczną, skoro- 

 śmy takie temperatury nazwali właściwie normalnem?. Gdybyśmy gzygzakowatą 

 liniją, która przedstawia średnie z lat 55 temperatury dzienne dla Warszawy, przy- 

 jęli za normalną, to wszelka ciągła krzywa, przedstawiająca temperatury wyró- 

 wnane, byłaby anormalną, a tem samem jej obliczanie okazałoby się więcej niż 

 zbytecznem. 



Taka chwiejność u nas tego pojęcia, tłumaczy się poczęści tem, że wcale do- 

 tąd nie mamy danych do obliczenia temperatury normalnej Warszawy, jak o tem 

 w rosprawie mojej „Zmienność temperatury roczna^'' na wstępie nadmieniłem 

 Gdybyśmy posiadali spostrzeżenia godzinne, za których pomocą mogli średnio-aryt- 

 metyczne wypadki dzienne z trzech lub czterech godzin, jakie posiadamy dla War- 

 szawy z lat kilkudziesięciu, sprowadzić do właściwych średnich ciepłot dziennych 

 i gdybyśmy te poprawione wielkości, czyli właściwe średnie z lat 55 ciepłoty 

 dzienne, przyjęli za podstawę rachunku, wedle wzoru Bessla, wówczas dopiero 

 otrzymana krzywa wyrażałaby rzeczywiście ruch normalnjj temperatury w War- 

 szawie ^) z pewnym błędem prawdopodobnym, którego wielkość zależy nietylko 

 od liczby lat obserwowanych, ale i od zmienności temperatury, w rozmaitym stop- 

 niu każdemu klimatowi właściwej. 



W każdym razie krzywa, znana w gieometryi pod nazwą sUmafm Paskala, do 

 przedstawienia ruchu ciepłoty rocznego zaledwie dla wyjątkowych tylko miejsco- 

 wości posłużyć może— a to dlatego, że ta krzywa warunkuje się układem bieguno- 

 wym, którego oś schodzi się z liniją naj większości i najmniej szóści krzywej. War- 

 szawa właśnie do takich miejsc należy, w których ruch roczny temperatury, jeśli 

 ograniczymy się na dw^u do pięciu wyrazach wzoru Bessla, odbywa się z jednako- 

 wą prawie chyżością, tak cd minimum do maximum, jak i od maximum do mini- 

 mum, a mianowicie podług obliczenia mojego wzrasta ciepłota przez dni 182, ma- 

 leje przez dni 183 a więc maximum i minimum ciepłoty znajdują się prawie na 

 jednej linii w punktach niemal przeciwległych, co warunkowi ślimaka paskalowe- 

 go zadość czyni. Z równem pow(>dzeniem ta krzywa może być zastosowaną do 

 temperatury Wilna, Tomska i t. d., gdzie odstępy czasu między czterema epoka- 

 mi: max., śred. I, min., śred. II, są prawie równe. 



Zbyt wielka atoli rozmaitość klimatów panuje na naszej kuli ziemskiej, iżby 

 ruch ciepłoty roczny w rozmaitych miejscowościach pod jeden kształt krzywej 

 dał się podprowadzić. Tak up. w Wardó, na północnym krańcu I^aponii, ciepłota 

 od min. dnia 13 Lutego do max. dnia 11 Sierpnia, wzrasta przez dni 179, maleje 

 przez*dni 186; w Berezowie od min. 28 Grudnia do max. 22 Lipca wzrasta przez 

 dni,206, maleje przez dni 159; w Nikolajewslm n Amurem od min. 8 Stycznia do 

 max. 3 Sierpnia wzrasta przez dni 207, maleje przez dni 158; w Ockochu od min. 

 28 Grudnia do max. 29 Lipca wzrasta przez dni 213, maleje przez dni 152 i t. d. 

 Wszystkie tedy przytoczone tu miejsca azyjatyckie mają odwrotny ruch ciepłoty od 

 spostrzeganego na zachodzie w Wardo, przyczem w jednej i drugiej miejscowości 



^) Pamiętnik Fizyjograficzny, t. II, tir. 35. 

 ^) Panai^tnik Fizyjograficzny, t. I[I, str. 23, 



