2. Andezyt z okolic Czorsztyna. 



Na północno-wschodnicli stokach Tatr, u podnóża Pienin, w okolicach Czor- 

 sztyna, Krościenka i Szczawnic, występują z pod osadów skały wybuchowe w po- 

 staci kilku odosobnionych wyniosłości. Pod Szczawnicami skały te tworzą góry: 

 Jarmutę (773 in nad p. m.), Bryjarkę i kilka pomniejszych. Skała wybuchowa 

 szczawnicka od dość dawna znaną jest w literaturze petrograficznej. Rozbioru 

 jej chemicznego dokonał jeszcze Streng w roku 1853 ^) i wziął ją za andezyt amfi- 

 bolowy. Następnie w roku 1868 prof. Szczęsny Kreutz zbadawszy skałę tę 

 dokładniej pod mikroskopem i znalazłszy w niej, jako składniki główne: sanidyu, 

 oligoklaz i amfibol , dowiódł, że skała szczawnicka należy do rodziny trachytów. 

 Mniej znaną jest skała wulkaniczna, tworząca górę Wżar (768 odległą o 4 /cm 

 od Czorsztyna, 8 /m od Krościenka a 12 od Szczawnic; u stóp jej leży szosa, łą- 

 cząca trzy wymienione miejscowości. W dostępnej mi literaturze nie znalazłem 

 wzmianki, o skale wybuchowej wżarskiej ; różni się ona znacznie nawet powierz- 

 chownie od skały, tworzącej Bryjarkę w Szczawnicy: jest od niej ciemniejszą, 

 cięższą ; a składając się przeważnie z augitu, amfibolu i feldspatów sodowo-wa- 

 piennych, należy niewątpliwie do rodziny andezytów. Genetycznie jednak obie 

 skały są niewątpliwie utworem jednakim. 



Wiadomo powszechnie, że wielkim łańcuchom górskim (górom sfałdowanym) 

 towarzyszą zwykle skały wybuchowe. Bespośrednią przyczyną ich wydostania 

 się na powierzchnię ziemi są przełomy, opadnięcia i inne deformacyje skał, biorą- 

 cych udział w tych procesach górotwórczych. Przez pęknięcie fałdu i zapadnię- 

 cie się jednej jego części wgłąb ziemi, wytwarza się ciśnienie na spoczywającą 

 tam magmę, powodując wybuch tejże na powierzchnię ziemi przez warstwy, przed 

 stawiające najmniej oporu. Na południu Karpat, gdzie rosciąga się dolina wę- 



') Rozbiór ten przytoczył J. Rotli w „Die Gesteins-Analyseu'". Berlin, 18G1, p. 32. 

 2) „Trachyt sanidynowo-oligoklazowy z okolicy Szczawnic". Eocznik Tow. Nauk. Kraków. 

 T. XIV. II. ]868, p. 368—399. 



