12 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



gierska, powstała przez zapadnięcie się znacznej przestrzeni wgłąb, znane są licz- 

 ne obnażenia skał wulkaniczny cłi. Bliżej Tatr skały takie występują na ich pół- 

 nocno-wschodnich stokach w tylko co wzmiankowanych miejscowos'ciach. Leżąca 

 na południowej stronie Tatr dolina Liptowska, jest też niewątpliwie zagłębie- 

 niem, utworzonem przez przełom i opadnięcie warstw osadowych na południu pas- 

 ma tatrzańskiego. W związku przyczynowym z tym przełomem pozostają nie- 

 wątpliwie skały wybuchowe czorsztyńskie i szczawnickie. Prócz tego ogólna 

 charakterystyka tej miejscowości, noszącej na sobie niezatarte dowody wielkich 

 zaburzeń dyzlokacyjnych (wspomnę tylko o łożysku Dunajca w szczelinie dyzloka- 

 cyjnej Pienin i o pionowem uwarstwieniu góry Niedzicy), stwierdza wniosek że 

 skały, o których mowa, wydostały się na powierzchnię podczas tworzenia się Kar- 

 pat, respectiye Tatr i Pienin. Ponieważ góry te powstały w epoce trzeciorzę- 

 dowej, stąd wynika, że i skały nasze w tejże epoce powstać musiały, co jest 

 w zgodzie z wiekiem otaczających je skał: piaskowca karpackiego i marglu. Wy- 

 raziwszy swe zdanie o pochodzeniu andezytu czorsztyńskiego, przechodzę teraz 

 do charakterystyki petrograficznej, będącej w ścisłym związku z pochodzeniem. 

 Przedtem jednak wspomnę w kilku słowach o zewnętrznym wyglądzie skały i jej 

 obnażeniach. 



U podnóża góry Wżaru (przy samej szosie) istnieją łomy andezytu, mającego 

 tu barwę popielatą i wygląd zwietrzały. Lomy spoczywają pod warstwą ziemi 

 uprawnej (aluyium), tworząc niewielkie wzniesienie nad poziomem drogi. Czub 

 Wżaru (768 m nad p. m.) składa się z andezytu popękanego na nieprawidłowe 

 bryły koloru żółtawego, mniej zwietrzałe, niż u stóp góry. Nakoniec trochę wy- 

 żej nad łomami występuje trzecie, nieznaczne obnażenie skały, na pozór innego 

 gatunku, zupełnie ciemnej i niezwietrzałej. Różnice tych trzech odmian, jak wy- 

 kazały bliższe badania, polegają tylko na barwie, pochodzącej od różnego stopnia 

 zwietrzałości skały i nagromadzenia się w niej tlenków żelaza. Opis mikroskopo- 

 wy skały zasadza się na zbadaniu szlifów ze wszystkich trzech odmian niczem 

 w istocie nie różniących się. Zaznaczyć jednak muszę, że w odmianie popielatej 

 tkwią tu i owdzie krawędziowate kawałki skały obcej osadowej, pochwyconej 

 podczas wybuchu. Skała ta składa się z kanciastych ziarn kwarcu, gliny i tlen- 

 ków żelaza i jest zdaje się spieczonym marglem, utworem oczywiście starszym od 

 andezytu. 



I. Badanie mikroskopowe. 



Złożenie skały jest porfiryczne, cechujące się dwoma pokoleniami minerałów: 

 pierwsze idiomorfiezne albo porfiinjezne^ utworzyło się wcześniej, jeszcze w głębi zie- 

 mi; drugie pokolenie, stanowiące masę zasadniczą skały, wydzieliło się później, gdy 

 lawa zastygała na powierzchni ziemi. Minerały pokolenia starszego, dość duże, 

 łatwo dają się rozpoznać golem okiem, gdy odróżnienie składników masy zasadni- 

 czej dla oka nieuzbrojonego jest niemożliwem. 



A. Minerały porfiryczne mają doskonale rozwinięte właściwe sobie kształty 

 t. j. idiomorfiezne (według Eosenbuscha). 



