22 



DZIAŁ TI. GIEOLOGIJA. 



Zlepieńce zaś Hrubego Eegla mają w składzie swym: 

 7 Vo kwarcu, 



54% wapnia i kalcytu z niewielką ilością numulitów, 

 88*^/0 spój u dolomitowego i 

 1% tlenków żelaza, glinu i subst. organ. 



Ponieważ skała z Kościeliska składa się prawie wyłącznie z numulitów, 

 kwarcu i spój u, zatem cała ilość CaC03(84'^/o), należy do skorupek tych żyjątek, 

 natomiast w skale Hrubego Eegla 54% CaCOg stanowią głównie ziarna wapnia 

 i kalcytu oraz niewielka ilość skorupek numulitów. 



Kware występuje zwykle w drobnych krawędziowały ch ziarnach, tkwiących 

 w spój u dolomitowym; wśród małych ziarnek zdarzają się niekiedy kawałki kwar- 

 cu wielkości orzecha laskowego (Mała łąka). Sądząc z inkluzyj, kwarc zdaje się 

 pochodzi zfgranitu (wrostki te są : pory z płynami, cyrkon, apatyt). Minerał ten 

 nadaje skale twardość znaczną i wytrzymałość jej na działanie atmosferyczne : 

 wejścia do dolin przez skałę tę utworzone, są wskutek tego wąskie. Odmianę, za- 

 wierającą dużo ziarn kwarcu i nieznaczną ilość numulitów, górale nazywają kru- 

 piakiem (Zakopane, pod Czubkami). 



Numulitij w normalnym stanie mają zwykle kamery, zapełnione kalcytem, gdy 

 natomiast ścianki kamer składają się z wapienia mętnego ; niekiedy zaś kamery 

 napełniają|ziarnka glaukonitu i zwęglonych resztek organicznych. Od tych form 

 normalnych, dających przekroje owalne lub okrągłe, odróżniać należy numulity 

 skażone, spłaszczone, skrzywione i wyciągnięte w ogony i pozbawione wskutek 

 tego kamer. Ważną jest okoliczność, że wyciągnięcie, lub spłaszczenie numulita 

 nie wiąże|się z jego -pęknięciem, lub skruszeniem — możliwem to jest tylko wtedy, 

 gdy wyciągnięcie, lub spłaszczenie to nastąpi razem z otaczającą go skałą, ta zaś 

 ze stanu stałego przejdzie pod wpływem ciśnienia w stan elastyczny, tracąc zwią- 

 zek między cząsteczkami ją składaj ącemi. Fakt ten jest możliwym fizycznie 

 i dowiedzionym, jak nadmieniłem, przez Heima, który w Alpach (Todi-Wingallen- 

 Gruppe) znajdował belemnity kilkakroć dłuższe od wymiaru normalnego; wycią- 

 gnięcie ich nastąpiło jednocześnie ze skałą, bez skruszenia się tejże. To mecha- 

 niczne przeobrażenie numulitów tatrzańskich najdobitniej występuje w zlepień- 

 cu Małej łąki, w którym numulity gołemu oku przedstawiają się jako kreski, na 

 obu^końcach zaostrzone. Góral kamień taki nazywa „owsem", a wypukłe nor- 

 malne numulity zakopiańskie i kościeliskie „jarcem" (jarzec=:jęczmień). 



Prócz rodzaju Nummidites w zlepieńcu Małej łąki, znajdują się i inne ro- 

 dzaje Foraminiferów, jak DenkUina^ tworząca szereg z pięciu kamer złożony i in- 

 ne, niedające się dokładniej określić. Prócz numulitów bardzo pospolite skamie- 

 niałości warstw tych stanowią rodzaje: Terebratula i Pecten. 



Wapień zbity i kakyt w ziarnach tej wielkości, co kwarc, stanowi składnik, 

 przeważający w odmianach ubogich w numulity (Hruby Regiel, Zuberecj: wśród 

 drobnych zdarzają się i duże ułamki wapienia zbitego i ciemnego. 



Glaukonit Aoió, rzadko obecny, zapełnia kamery numulitów. 



Spój składa się z dolomitu, ciemnego od drobnych kulek zwęglonej substan- 

 cyi organicznej. 



