80 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



Ponieważ w obrębie tej właśnie części pasma jurajskiego znajduje się wiele 

 takich miejsc, o których niema żadnych wzmianek w literaturze gieologicznej 

 i które może nigdy jeszcze nie były dotknięte stopą, gieologa, przedsięwziąłem 

 więc zbadanie tej właśnie okolicy, zaczynając od południa, t. j. od granicy okręgu 

 krakowskiego i posuwając się ku północy. 



Badania moje, prowadzone tylko dorywczo, w czasie wolnym od zajęć obo- 

 wiązkowych, obejmują dotychczas całą tę przestrzeń pasma jurajskiego, która le- 

 ży pomiędzy granicą krakowską a doliną rzeki Pilicy. Na północ od tej doliny 

 zbadałem tylko zachodnie podnóże wapiennych wzgórz jurajskich, wzdłuż drogi 

 żelaznej Warszawsko- Wiedeńskiej, dochodząc w tym kierunku do Częstochowy. 

 Poznanie gieologicznej budowy tego podnóża, składającego się także z warstw ju- 

 rajskich, jest obecnie znacznie ułatwionem, skutkiem licznych poszukiwań rud że- 

 laznych, jakie tu się prowadzą, z powodu rozwoju przemysłu żelaznego w ostatnich 

 czasach. Te poszukiwania dały mi możność zebrania znacznego materyjału pale- 

 ontologicznego, który bez nich byłby zupełnie niedostępnym. 



Opracowanie tego materyjału przeprowadziłem, o ile się dało w krótkim cza- 

 sie, jaki miałem do rozporządzenia, w gabinecie gieologicznym Uniwersytetu Ja- 

 giellońskiego w Krakowie i składam podziękoAvanie profesorowi Szajnosze za ła- 

 skawe udzielenie mi gościnności w tym gabinecie. 



Granica państwowa przecina wspomniane powyżej pasmo jurajskie z zachodu 

 na wschód, między wsiami Niesułowice i Koszkiew (na południe od Ojcowa), na 

 przestrzeni około 25 wiorst. Z obu stron granicy, szczególniej z południowej, roz- 

 ciąga się na tej przestrzeni bardzo urozmaicona okolica, przecięta głębokiemi do- 

 linami, idącemi z północy na południe w poprzek granicy. Doliny te, w południo- 

 wej części swego biegu, wrzynają się głęboko w tikaliste podłoże i miejscami wy- 

 glądają jak prawdziwe wąwozy, otoczone stromemi, skalistemi brzegami. Wyży- 

 na, przecięta temi wąwozami, zniża się nagle w odległości kilku wiorst na południe 

 od granicy, tworząc północny brzeg szerokiej doliny rzeczki Eudawy, płynącej 

 z zachodu na wschód i wpadającej do Wisły pod Krakowem. W skalistych brze- 

 gach tych wąwozów odsłonięte są nietylko warstwy jurajskie, ale i wszystkie 

 starsze formacyje, poznane w okręgu krakowskim : dewońska, węglowa, permska 

 tryjasowa. 



i Wapień dewoński zajmuje w okręgu krakowskim przestrzeń kilku wiorst 

 kwadratowych koło wsi Dębnika, słynnego z łomów czarnego marmuru, który 

 właśnie należy do tej formacyi. Ta wyspa dewońska, ma ważne znaczenie gieolo- 

 giczne z dwu względów: najpierw stanowi ona oś tektoniczną, po obu stronach 

 której, to jest ze wschodu i zachodu warstwy wapienia węglowego, przylegające 

 do warstw dewońskich, mają upad przeciwny: z zachodniej strony — zachodni, ze 

 wschodniej strony — wschodni ; powtóre oś ta tworzy wschodnią granicę osadów 

 tryjasowych i zachodnią — kredowych. Z północnej strony granicy państwowej, 

 we wspomnianych wyżej dolinach, wapień dewoński nie występuje wcale i naj- 

 starszym utworem gieologicznym, jaki tu spotykamy, jest wapień węglowy, który 

 można widzieć w dwu dolinach: Szklarskiej i Eacławickiej. W pierwszej z nich, 

 położonej dalej na wschód, warstwy wapienia węglowego mają upad ku wschodo- 

 wi, w drugiej, zachodniej — ku zachodowi. Taki układ warstw wapienia węglo- 



