44 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



leżącym do dolnej części wapienia miiszlowego, stanowiącego środkowy oddział 

 tryjasu. Olkusz leży w nizinie, otwartej ku zachodowi, a z trzech pozostałych 

 stron otoczonej wzgórzami, złożonemi z wapienia białej jury, u stóp których leżą 

 warstwy jury brunatnej. Te ostatnie warstwy jednali mało gdzie występują bez- 

 pośrednio na powierzchnię ziemi i zostały poznane przeważnie przy robotach gór- 

 niczych. Liczne wzmianki o tych warstwach znajdujemy w jednej z rozpraw Pu- 

 szą, pisanych już przed 40 laty, ale dopiero niedawno ogłoszonych w Pamiętniku 

 Fizyjograficznym pod tytułem: „Nowe przyczynki do gieognozyi Polski" '^^). 



Na północ od Olkusza, koło wsi Parcze, wydobywają, tuż z pod powierzchni 

 ziemi, czerwony piaskowiec, który w dawnych czasach był używany jako materyjał 

 budowlany w Olkuszu. Ten piaskowiec, przechodzący w niektórych miejscach 

 w konglomerat, składa się z okrągłych ziarn kwarcu i brunatnego żelaziaka, z kry- 

 stalicznych ziarn spatu w^apiennego, powstałych prawdopodobnie z pokruszonych 

 członków lilij morskich i z płaskich kawałków czerwonego marglu, które pochodzą 

 z warstwy kajprn, leżącej pod piaskowcem i powodują jego czerwone zabarwienie. 

 Ta warstwa kajpru wychodzi bezpośrednio na powierzchnię ziemi w kilku miej- 

 scach przy drodze od Parcz do Olkusza, na południe od wychodni piaskowca. 

 W czerwonym piaskowcu znajdują się dość rzadko skamieniałości, przeważnie 

 Rhy nchonełlae, zw^ykle bardzo źle zachowane i zmienione w biały spat wa- 

 pienny. Nie ulega wątpliw^ości, że ten piaskowiec, ułożony w grube, poziome war- 

 stwy, leżący na kajprze i przykryty marglem dolnego Oksfordu, należy do jury 

 brunatnej, do której zaliczał go także i Pusz. Grubość jego niewiadoma, lecz wno- 

 sząc ze znacznej głębokości dołów, z których go dawniej wydobywano na budowle 

 w Olkuszu, może wynosić kilkanaście metrów. 



Na zachód od Parcz, koło wsi Pomorzany, występuje według Puscha 2*) 

 i Roemera zbity wapień brunatnej jury z drobnemi ziarnkami żelaznego oolitu, 

 grubemi ziarnami brunatnego żelaziaka i kwarcu, z mnóstwem skamieniałości, wy- 

 liczonych i poczęści opisanych przez Roemera. Ja sam nie widziałem tutaj wycho- 

 dni tej warstwy oolitowej, lecz spotykałem na polach ku wschodowi od Pomorzan 

 kawałki szarego wapienia oolitowego i niektóre z cechujących go skamieniałości. 

 Według Puscha oolit leży tutaj na szarej i czerwonej glinie, należącej prawdopodo- 

 bnie do kajpru i ku wschodowi przechodzi stopniowo w czerwony piaskowiec. Zej- 

 szner wylicza 26) z warstwy oolitu żelaznego w Pomorzanach, mającej 6 do 8 stóp 

 grubości, leżącej na czerwonej glinie kajprowej i pokrytej marglem białej jury, 

 między innemi formy Ammonites (Oppelia) aspidoides (?) i A. (Macro- 

 cep halit es) macrocephalus. 



We wsi Parczach, w poziomie nieco wyższym od łomów czerwonego piaskow- 

 ca, występuje koło samej drogi idącej z Olkusza do Kluczów, szary, miękki, cienko 

 uwarstwowany margiel, w części ciemny, gliniasty, w części jasno-szary, bardziej 

 wapienny. G-liniasta odmiana tego margiu zawiera, oprócz licznych belemnitów, 



23) Pusch. Pam. Fizyjogr. T. III. 



2*) Pusch. Pam. Fizyjogr. T. III, str. 167. 



2^) Roemer. Geol. v. OberscM., str. 232. 



