54 



DZIAŁ II. GIEOLOCIJA- 



kopanycli szybików widać ślady dawnych robót, po większej części odkrywek, za- 

 pomocą którycli wydobywano tn przed 30 laty rudę żelazna. W nowych szybi- 

 kach widać, że grubość ciemnej gliny jest w tern miejscu znacznie mniejszą, niź 

 w północnej grupie i nie przenosi 6 m, co poczęści można wytłumaczyć większą 

 odległością południowych szybików od podnóża wyżyny bzowskiej. Położenie tych 

 szybików objaśnia zamieszczone dalej przecięcie warstw jurajskich koło Bzowa, 

 na którem widać, że grubość ciemnej gliny zmniejsza się w kierunku od wschodu 

 ku zachodowi. Pod gliną znaleziono w południowych szybikach warstwę na 6 m 

 grubą piaskowca, który świeżo po wydobyciu ma barwę szarą i jest dość twardy, 

 ale przy wietrzeniu na powietrzu robi się miękkim, kruchym i przyjmuje brunatną 

 barwę, wskutek utlenienia się zawartego w nim tlenku żelaza. Powstały stąd 

 wodny tlennik żelaza koncentruje się miejscami w większej ilości i tworzy biedną, 

 piaszczystą rudę żelazną, którą tutaj dobywano przed laty. Jeszcze dalej ku za- 

 chodowi ciemna glina znika zupełnie i na powierzchnię występuje wyłącznie tylko 

 brunatna piaszczysta glina, stanowiąca ostatni produkt zwietrzenia piaskowca, le- 

 żącego w szybikach poniżej ciemnej gliny. W tym piaskowcu znajdują się nieźle 

 zachowane skamieniałości, dość łatwo oddzielające się od skały: Pholadomya 

 M u r c h i s o n i S o w, W a 1 d h e i m i a 1 a g e n a 1 i s, M o n o t i s M ii n s t e- 

 r i Gr o 1 d f. R h y n c h o n e 1 1 a v a r i a n s d"0 r b. E, h. q u a d r i p 1 i c a t a 

 Ziet, Terebratula dorsoplicata Suess, Parkinsonia Par- 

 kinson i S o w. Ta ostatnia forma znaleziona była tylko w jednym małym 

 egzemplarzu. Jej obecność przemawiałaby za zaliczeniem piaskowca do dolnej 

 części piętra bath, gdyby nie inne skamieniałości, które wskazują górną część 

 tego piętra: Waldheimia lagenalis i Rhynchonella yarians. 

 l^od piaskowcem spotykano wszędzie \y południowych szybikach szary piasek, 

 z którego wypływała woda i wstrzymywała dalsze pogłębianie. Piasek ten nale- 

 ży prawdopodobnie już do kajpru, który szeroko rospościera się dalej ku zachodo- 

 wi w postaci czerwonego, niebieskiego i żółtego marglu. 



Posuwając się ku południowi od starej kopalni w Bzowie^ wzdłuż podnóża 

 wyżyny, zbliżamy się do Ogrodzieńca, przed którym przy cegielni z północnej 

 strony drogi, idącej do Zawiercia, występuje szara glina z kawałkami piaszczyste- 

 go limonitu, a nieco wyżej, na pochyłości wzgórza leżą kawałki żółtego piaskoAvca 

 wapiennego, na samym zaś wierzchu wzgórza pokazuje się biały, uwarstwowany 

 wapień marglowy, z upadem warstw na PnZ (Z 320 Pn) pod kątem 20'\ Jestto 

 więc takie samo następstwo warstw, jakie widzieliśmy w Bzowie: na spodzie szara 

 glina, nad nią brunatny piaskowiec, a na wierzchu biały wapień. 



Z południowej strony Ogrodzieńca niema już gliny, odpowiadającej ciemnej 

 glinie w Bzowie, gdyż w kilku szybikach, wykopanych tutaj tuż u stóp wzgórza 

 złożonego z wapieni jurajskich, widać tylko czerwony margiel kajprowy, a nieco 

 wyżej, na pochyłości wzgórza, poniżej wapienia marglowego leżą kawałki szarego 

 piaskowca wapiennego, który niewątpliwie odpowiada brunatnemu piaskowcowi 

 wapiennemu w Bzowie. Z tego wynika, że szeroki pas ciemnej gliny jurajskiej, 

 idący z północo-zachodu, kończy się koło Ogrodzieńca i że na mapie Roemera nie- 

 właściwie pokazanem jest rospostarcie się tej gliny daleko na południe od Ogro- 



