F- BŁOŃSKI. WYNIKI POSZUKIWAŃ. 133 



ze wschodu z pow. nowo-radomskim, z południa z będzińskim, z zachodu zaś przy- 

 lega do Szląska górnego, od którego na znacznej przestrzeni oddziela go rzeka 

 Lizwarta. Główne rzeki, przepływające przez pow. częstochowski s§: Warta 

 i wpadająca do niej z lewej strony Lizwarta. Pierwsza bierze swój początek 

 w pow. będzińskim między Kromołowem a Siewierzem, płynie początkowo w kie- 

 runku północnym aż do Częstochowy, skąd zwraca się na wschód, a od Mstowa 

 znów przybiera kierunek północny. W granicach pow. częstochowskiego do 

 Warty wpada z prawej strony rzeka Wiercica wypływająca ze źródeł Złotego 

 Potoku, z lewej Kamieniczka, Stradomka, Lizwarta i Trzepka, biorąca początek 

 w lesistej zachodniej części powiatu i po połączeniu się ze strumieniem około wsi 

 Rybna pod nazwą Kacyny, wpadająca do Warty w pow. nowo-radomskim. Pow. 

 częstochowski należy do średnio lesistych: znaczniejsze przestrzenie leśne znajdu- 

 ją się w zachodniej i północnej części powiatu. Wschodnia część jest pagórkowa- 

 ta, ma grunt suchy, przeważnie twardo piaszczysty z przymięszką wapna, miejsca- 

 mi czysto piaszczysty; północno-zachodnia zaś część powiatu z powodu większej 

 obfitości lasów odznacza się większym zasobem wilgoci, posiada też grunty bardziej 

 mokre, w niektórych miejscowościach gliniaste, a gdzieniegdzie nawet bagniste 

 i torfiaste. W całym powiecie występuje formacyja jurasowa, składająca się tu 

 przeważnie z wapieni, marglów, glin i piaskowców. Jura krakowska przechodzi 

 przez całą długość powiatu, biorąc początek w południowo-zachodniej części Pol- 

 ski pod Krakowem i ciągnąc się stamtąd przez Olkusz, Ogrodzieniec, Złoty Po- 

 tok, Częstochowę do Wielunia. Jura krakowska składa -się z dwu oddziałów: 

 jury brunatnej i białej. Jura brunatna (gliny szare z pokładami żelaziaka glinia- 

 stego) występuje na północo-zachodzie powiatu w okolicach Panók i w wielu miej- 

 scowościach między Częstochową a Wieluniem. Do białej zaś jury należą poło- 

 żone na południe i południo-wschód od Częstochowy malownicze białe skały wa- 

 pienne, wznoszące się stromo z otaczających równin, dalej-— szare piaskowce, 

 znajdujące się koło Kłobucka, położonego na szosie wieluńskiej, białe margle wa- 

 pienne, stanowiące stok Jasnej -Góry częstochowskiej oraz wapienie skaliste, 

 znajdujące się na wschód od Częstochowy, z których wybudowane jest miasto 

 i z których wypalają wapno w kilku piecach podmiejskich. 



Tylko w południowej części kraju wychodnie warstwy białej jury krakow- 

 skiej posiadają piętno grzbietu górskiego, na północ od Częstochowy zlewają się 

 z okolicznemi równinami, a za Wieluniem giną zupełnie pod formacyjami młodsze- 

 mi. W okolicy Janowa i Przyrowa w wielu miejscowościach piaski pokryte są 

 przez wierzchnie pokłady osadów kredowych, czyli opokę. 



W powiecie częstochowskim odróżnić można dwa pasma wzgórz: 1) wzgórza 

 częstochowskie marglowo-wapienne (6 mil długie), przerzynające powiat przez 

 całą jego szerokość z zachodu na wschód, t. j. od granicy szląskiej i źródeł Ko- 

 strzyni do załomu Warty na zachód, naprzeciw wsi Garnek, położonej na południe 

 od Pławua. W łańcuchu tych wzgórz znajduje się Jasna Góra ze słynnym ko- 

 ściołem częstochowskim; 2) wzgórza olsztyńskie wapienne, położone na południo- 

 wschód od Częstochowy w okolicach wsi: Małusze Wielkie, Złoty Potok, Zrębice, 

 Piasek, Siedlce; w paśmie tern leżą góry: Olsztyńska z ruinami zamku w odległo- 

 ści 12 wiorst na południo-wschód od Częstochowy, Krasowa o ly^ mili na zachód 



