322 



DZIAŁ III. ZOOLOGIJA. 



Wierzchołkowy członeczek dźwiga 7 (zdaje mi się, że liczba ta jest mniej 

 więcej stałą; a wypadkacli, w których autorowie mówią o mniejszej ich ilości, mo- 

 że zaszło uszkodzenie odpowiedniego organu, albo też niektóre igiełki bardzo sła- 

 bo rozwinięte uszły uwadze badaczów) szablowato zagiętych igiełek, z których 

 środkowa jest najdłuższa, najgrubsza, a czasem zlekka owłosiona. W ogóle dość 

 duże zachodzą różnice w stosunkowej i absolutnej ich wielkości. Brzeg wewnętrz- 

 ny wszystkich członeczków bardzo często jest pokryty mniej lub bardziej uwydat- 

 nionemi włoskami, blaszkami i t. p. 



Tylne rożki, a właściwie końcowe ich igiełki szablo wate, pełnią rolę haczy- 

 ków, zapomocą których zwierzę przymocowywa się do roślin w czasie spoczynku. 



B. Narzędzia gębowe. 



Należą tu trzy pary kończyn, ułożonych nad, z boków i pod otworem gę- 

 bowym. 



Szczęka górna (żuwaczka) i dolna pod względem morfologicznym i fizyjolo- 

 gicznym są to organy, przeznaczone do rozdrabniania pokarmu; z punktu widzenia 

 fizyjologicznego należy tu zaliczyć i wargę, gdyż pod względem morfologicznym 

 nie można jej sprowadzić do kończyn. 



Warga górna jest to blaszka, na brzegu przednim zaopatrzona w mniejszą lub 

 większą liczbę ząbków, z których zewnętrzne są nieco dłuższe. Nazewnątrz z obu 

 stron spostrzegamy po wcięciu, a za niem mniej lub bardziej wydatny guz. Nad * 

 wargą widzimy dodatkową blaszkę z dwu jakby połówek składającą się, co być 

 może wskazuje parzyste pochodzenie wargi (Tab. XXI Fig.148). Liczne bardzo i gę- 

 sto ułożone włoski znajdują się na niej. (Tab. XV Fig. S, Tab. XVI Fig. 21, 24 etc). 



Szczęka górna (żuwaczka, mandibula Tab. XV Fig. 10) składa się 

 1) z blaszki w poprzek wyciągniętej (1. md.) i na brzegu wewnętrznym zaopatrzo- 

 nej w kilka (do 5) mocnych zębów (d. md.) i krótką piłkowaną szczecinę (s. md.)— 

 jest to t. zw. lobus mandibularis: 2) z głaszczki, która zapomocą guza (t. p. 

 md.) przyczepiona jest do blaszki, a stanowią ją zazwyczaj dwie długie owłosione 

 igiełki i jedna krótka goła (s. p. md.) — jest to t. zw. palpus mandibularis. 

 Organ ten, w porównaniu z takimże organem u gatunków rodzin pokrewnych, nosi 

 wyraźne piętno narządu zmarniałego. 



Szczęka dolna (m axilla i^) Tab. XV Fig. 11) ma postać szerokiego, płas- 

 kiego mniej więcej trójkątnego organu, którego budowa wskazuje podwójną jego 

 funkcyją. A mianowicie funkcyją żucia pełni właściwa część jego, która przez 



1^) Żuwaczka pod względem morfologicznym przedstawia organ, któremu początek daje 

 trzecia para kończyn larwy (dwie pierwsze pary, jak nam wiadomo, przekształcają się w dwie pary 

 rożków dojrzałego zwierzęcia) w ten sposób, że kończyna właściwa (stosunkowo silnie rozwinięta 

 u larwy) podlega zanikowi, przeobrażając się w głaszczkę szczątkową, a część żująca szczęki (owa 

 blaszka poprzeczna z zębami) powstaje jako produkt samodzielny podstawowego członeczka wspo- 

 mnianej kończyny. A więc głaszczka jest tworem pierwotnym, a właściwa najważniejsza pod 

 względem fizyjologicznym część żuwaczki jest tworem wtórnym. (Claus. Die freileb Copep. p. 25). 



Powstają one z blaszek dwupłatowych zaopatrzonych w igiełki, jakie spostrzegamy 

 u larwy poza trzecią ich parą kończyn (przyszły palpus) Claus. Die freileb. Copep. p. 27. 



