328 



DZIAŁ III. ZOOLOGIJA. 



Krążenie soków odżywczych daje się z łatwością obserwować u Cj^klo- 

 pó w, posiadających skórę przezroczystą; wtedy dają się zauważyć nawet ciałka 

 krwi 21). 



VIL System nerwowy i organy zmysłów. 



System nerwowy u Cyklopów jest bardzo niewdzięcznym przedmiotem do 

 badań, albowiem pancerz chitynowy, na stronie brzusznej bardzo silnie rozwinięty, 

 utrudnia niezmiernie obserwacyją. 



Podług nowych 2'^) badań Eehberga -^), pomijając szczegóły, składa się on 

 z części następujących: 



Naokoło przełyku, wyraźnie uwydatniona masa nerwowa, to mózg. Ku przo- 

 dowi daje on początek krótkiemu pniowi, z boków— licznym dość mocnym gałę- 

 ziom, a sam ku tyłowi, zwolna się zwężając, przechodzi w sznurek brzuszny. Pień 

 przedni idzie do oka, przednia boczna para gałęzi dąży do rożków górnych, wy- 

 syłając boczną gałązkę ku rożkom dolnym, następująca para kieruje się ku orga- 

 nom gębowym. Sznurek brzuszny wysyła do 4 par kończyn liczne nerwy, zaopa- 

 trując w nie nietylko mięśnie ale i gruczoły nóżek (P. rozdz. „O gruczołkach"). 

 W odwłoku Rehberg opisuje tylko cienkie nitki nerwowe, przebiegające do końca 

 widełek. 



Z narządów zmysłowych przedewszystkiem uderza uwagę naszą oko. Pa- 

 rzysta (w kształcie litery X najczęściej) plama barwnikowa czerwonego koloru 

 (purpurowego, i czerwonowiśniowego mniej lub bardziej jaskrawego i t. p.) 

 i w barwniku tym pogrążone dwie kule kryształowe (Leydig, Claus) 2*), załamują- 

 ce promienie światła, stanowią cały narząd. 



Organami węchu resp. smaku są tak zwane przez Clausa ^■') organy Leydiga, 

 których siedliskiem są rożki przednie; należą tu czopki (Kolbchen) i słupki (Cy- 

 linder) 28 j. Czopki składają się z cieniutkiej dość długiej nóżki, która się ku gó- 



Pierwszy zauważył je Zenker; Claus, niemogąc ich dostrzedz, przypuszczał niedokład- 

 ność spostrzeżeń swego poprzednika, ale niesłusznie, bo potem znów je opisuje Eehberg (Beitrage 

 zur Naturgescliiclite der niederen Crustaceen 1884 p. 13) i Yosseler ,,Die freileb. Copep. Wiirteni- 

 bergs". 1886, p. 176. Mogę to potwierdzić, gdyż dość wyraźnie widziałem ciałka krwi u C, h y- 

 a 1 i n u s Eebb. 



22) Z autorów dawniej s'/.ych Zenker (1. c. p. 91) opisał szereg węzłów nerwowych w sznurku 

 brzusznym, które się jednak okazały później płodem fautazyi autora. (Leydig, Claus). U dojrza- 

 łego starego Cyklopa niema ich nigdy (Urbanowicz 1. c. p. 26). 



23) Rehberg, Beitrage zur Naturgeschichte etc. p, 11 Tab. Ii, Fig. 7. Spostrzeżenia Reh- 

 berga stwierdził Yosseler (l. c. p. 177) na C. lucidulus Koch. 



24) Urbanowicz (Przyczynek do embryologii raków widłonogich. Lwów 1885, str. 16) widział 

 i u larwy i u zwierzęcia dojrzałego trzecią kulę środkową nieparzystą. 



25) Claus. Die freil. Cop. p. 54. Szczegóły co do histologicznej ich budowy, patrz tegoż 

 autora „Ueber die blassen Kolben u. Cylinder an den Antennen der Copepoden u. Ostracodeu" 

 (Wiirzburger Naturwissenschaftl. Zeitschrif. Bd. 1. 1860.) 



26) Pod względem morfologicznym czopki i słupki są homologami igiełek, jak przypuszczał 

 Claus. (Ueber die blassen Kolben u. Cylinder etc). Jako dowód przytacza Yosseler (1. c. p. 178 

 Tab. IV Fig. 10) twory swoiste na rożkach samców (np. C. tenuicornis), które mają wyraźnie 



