A. LANDE. MATERYJAŁY DO FAUNY SKORUPIAKÓW. 



329 



rze rosszerza w trójkątną, nieco podługowatą jakby blaszkę. Słupek, jest to rodzaj 

 krótkiego i dość grubego walca (cylindra), który bespośrednio osadzony jest na 

 pewnem zgrubieniu chitynowem. Samice są bardzo skąpo obdarzone temi organa- 

 mi: na 17-stawowatych rożkach widzimy tylko u zewnętrznego górnego kąta Xn 

 członeczka obok szczeciny po jednym czopku. 



Yosseler robi uwagę, że Cyklopy, których wierzchołkowy członeczek nóżki 

 szczątkowej dźwiga trzy igiełki, nie posiadają czopka (z wyjątkiem C. tenui- 

 c o r n i s) a zamiast niego, delikatne listewki na końcowych członeczkach, które 

 prawdopodobnie odgrywają rolę organów węchowych. Me możemy przyznać słu- 

 szności słowom Yosselera, albowiem wyraźnie obserwowaliśmy po czopku u C. s i- 

 gnatus, C. tenuicornis i C. gracilicor nis, które oprócz niego posiadały 

 i owe listewki tak, że oba te organy widocznie się nie wykluczają. Inne znów 

 Cyklopy podług Yosselera, których nóżka szczątkowa na wierzchołku uzbrojona 

 jest dwiema igiełkami (lub igiełką i kolcem), posiadają ów czopek. 



Eożki samców daleko obficiej opatrzone są narządami węchowemi. Podług 

 Yosselera, pierwsza grupa Cyklopów posiada tylko słupki, lub jest zupełnie po- 

 zbawiona wyraźnych organów węchowych, druga zaś grupa, uzbrojona jest tylko 

 w czopki 28). Ponieważ podział Yosselera co do samic, jak widzieliśmy, nie jest zu- 

 pełnie ścisły, więc prawdopodobnie nie da się on dokładnie i do samców zastoso- 

 wać; kwestyi tej rosstrzygnąć nie możemy. 



W ogóle, różnice co do rozwoju narządów węchowych u obu płci w ścisłej 

 pozostają zależności ze sposobem ich życia. Samica zachowuje się biernie wtedy, 

 kiedy nastaje pora godowa, podczas gdy samiec niezmiernie jest czynny, będąc za- 

 jęty odszukiwaniem samicy. Oczywiście, że musi on być zaopatrzony w specyjalne 

 narządy, któreby mu ułatwiły tę pracę. Przy bardzo' pierwotnie zbudowanem i do 

 tego nieruchomem oku, rzecz prosta, nie może się on wyłącznie kierować wraże- 

 niem wzrokowem, tembardziej, że potrafi odnaleść swą połowicę w zupełnej ciem- 

 ności (naturalnej, czy sztucznej) lub w tak mętnej wodzie, że oko wcale nie może 

 mu być pomocnem. Jest więc rzeczą bardzo prawdopodobną, że owe organy wę- 

 chowe, któremi go tak obficie natura obdarzyła, oddają mu pod tym względem 

 ważne usługi, ale w takim razie powstaje znów pytanie, w jaki się to sposób odby- 

 wa. Chcąc dać na to odpowiedź, uciec się musimy do przypuszczeń. 



Mżej mówić będziemy o gruczołach, jakie widzimy w nóżkach u Cyklopów. 

 Silnie rozwinięte u samic, są one albo zmarniałe u samców, albo też brak ich zu- 

 pełnie (Vosseler). Ten dziwny zbieg warunków, że z jednej strony — organy wę- 

 chu, zmarniałe u samic, wydoskonalone są u samców, a z drugiej, że gruczoły wy- 



przejściowy charakter między owłosioną igiełką i słupkiem istotnym. Drugi argument Vosselera, 

 mający przemawiać na korzyść tego twierdzenia, można tylko z pewnem ograniczeniem przyjąć 

 „porównywaj ąc", mówi on, „igiełki owłosione rożków samiczych, z organami Leydiga rożków sam- 

 czych pod względem wzajemnego ich rozmieszczenia, przychodzimy do wniosku, że jedne drugim 

 odpowiadają." 



37) Yosseler 1. c. p. 178. 



28) Liczba słupków bywa 8, czopków 5 (a mianowicie 3 na człon. I i po jednym na V 

 i IX. Claus. Die freil. Cop. pag. 53). 



Pam. Fizyj. Tom X, 



Dział III.— 42 



