330 



DZIAŁ III. ZOOLOGIJA. 



dzielnicze, zmarniałe u samców, są znów silnie rozwinięte u samic, nasuwa myśl 

 przyczynowego związku obu tych zjawisk. Słusznie też można przypuKŚcić (Yos- 

 seler), że wydzielina owych gruczołków za pośrednictwem wody, oddziaływa na 

 narząd węchowy samca, zwracając jego uwagę na obecność samicy w pobliżu. 

 Nawet podczas samego spółko wania, być może, wydzielina gruczołów omawia- 

 nych, działa podniecająco na samca, zaczera zdaje się przemawiać ta okoliczność, 

 że osiągają one stopień najwyższego rozwoju w IV parze kończyn to jest tej, któ- 

 rą samiec chwyta podczas zapładniania. 



Zanim dokładniejsze spostrzeżenia pytanie to rosstrzygną, należy zauważyć, 

 że takie zjawisko bynajmniej nie jest w sprzeczności z tem, co wiemy o innych or- 

 ganizmach. Wszak wiele bardzo członkonogów posiada gruczoły, których wy- 

 dzieliny służą już za środek wabiący samca, już za środek,, podniecający go w cza- 

 sie godów weselnych. 



VIII. Gruczoły. 



Dość znaeznemi wymiarami uderzają gruczoły kończyn, o których tylko co 

 wspominaliśmy. Opisuje je dokładnie Eehberg ^^). Maleńki taki grucz-oł widzi- 

 my w zewnętrznej części trzonka nóg pławnych; w pierwszych członeczkach spo- 

 strzegamy po jednym, w ostatnich zaś po kilka (2,3); ilość ich wogóle zdaje si^; 

 być w związku z liczbą kolców zewnętrznych danego członeczka kończyn; przy- 

 najmniej w gałęzi zewnętrznej ujście gruczołów na zewnątrz znajduje się u nasa- 

 dy każdego kolca. Forma ich u różnych Cyklopów bywa rozmaita: jest to komór- 

 ka eliptyczna, kulista, gruszkowata z jądrem pośrodku; zawartość jej składa się 

 z mniej lub bardziej drobnych pęcherzyków. W widełkach Hehberg obserwuje 

 dwa znacznej wielkości gruczoły o długich przewodach, z których jeden mniejszy 

 otwiera się na l^rawędzi zewnętrznej, a drugi większy pomiędzy środkowemi igieł- 

 kami ogonowemi ^^). Gruczoły te znajdują się w zależności od nerwów. Prócz te- 

 go, Yosseler opisuje gruczoły takie w tylnych bocznych częściach pierścieni pier- 

 siowych. 



Należy tu wspomnieć i o gruczole skorupowym (Schalendriise) przez Zenke- 

 ra odkrytym. Jestto rurka w kłębek zwinięta z otworem zewDętrznym przy 

 podstawie nogoszczęk ^^). 



29) Keliberg. „Beitmge zur Naturgeschichte etc. p. 6''. Najlepiej w tym celu zabarwić 

 zwierzę błękitem metylowym po zabiciu go kwasem osmowym. Gruczoły podobne poraź pierwszy za- 

 obserwowane były przez Haeckla (Beitrage zur Kenntnis der Corycaeiden w Jenaische Zeitsch. 

 fiir Med. und Naturw. 1 Bd. 1863), a następnie przez Grobbena (Die EntwicKelungsgeschiclite 

 von Cetochilus septentrionałis. Arb. aus dem Zool. Inst. zu Wien, Tom III. 3 Heft. 1887). Wspo- 

 mina o nich i Frię (1. c p. 501). 



30) Yosseler (1. c. p. 182). 



31) Zenker (t c). 



• 32) Urbanowicz (1. c. p. 26). Gruczoł ten jest nerką wtórną (definitywną). Tak zw. gru- 

 czoł zielony raka rzecznego, należy do tego samego typu organów. Patrz Grobbena. Die An- 

 tennendriise der Crustaceen. Arb. aus d. Zool. Inst. Wien. Tom III. 



