A. LANDB. MATERYJAŁY DO FAUNY SKORUPIAKÓW. 331 



IX. Organy płciowe. 



A. Organy samcze. 



Istotną- część męskich organów rozrodczych, stanowi gruczoł nasienny (ją- 

 dro, testiculum), leżący w I pierścieniu piersiowym (nieraz zachodzi i do dru- 

 giego). Ku przodowi zwęża się w dwa krótkie kanały, czyli przewody nasienne 

 właściwe (canaux deferents propres, Yernet), które łukowato się 

 zaginają nieco ku tyłowi, a złączywszy się z ujściem gruczołów dodatkowych, 

 (g 1 a n d e s a c c e s s o i r e s), tworzą z każdej strony ciała po jednym t. zw. 

 wspólnym przewodzie nasiennym (canaux deferents communs, Yer- 

 net). Te ostatnie w skrętach wężykowatych biegną do pierwszego pierścienia 

 brzusznego, gdzie każdy z nich tworzy owalny nieco zbiornik (dla spermatoforów), 

 stanowiący właściwie rozszerzenie ich ścianek. 



Wspomniane gruczoły dodatkowe, tworzą parzysty dość długi organ cy- 

 lindryczny poza jądrem umieszczony, a dochodzący nieraz do połowy trzeciego 

 pierścienia piersiowego. Otwiera się on do przewodów nasiennych. Zawartość 

 jądra stanowią liczne, zwłaszcza w tylnej jego części, mniejszych nieco lub więk- 

 szych wymiarów sferyczne komórki, są to spermatozoidy w różnych fazach swego 

 rozwoju. Drobne twory wrzecionowate, jakie widzimy w przewodach nasiennych 

 i spermatoforach, są to już zupełnie dojrzałe ciałka nasienne. Liczne formy przej- 

 ściowe pomiędzy temi różnogatunkowemi na pierwszy rzut oka elementami, wyka- 

 zują wyraźnie genetyczny ich związek ^*). 



(rruczoły dodatkowe wlewają do przewodów, nasiennych łatwo gęstniejącą 

 wydzielinę swą, która jako domięszka, łączy się z masą spermatozoidów, tworząc 

 płyn nasienny. W odpowiednich zbiornikach (powyżej wspomniane dolne obrzmie- 

 nie przewodów nasiennych) tworzą się tak zwane spermatofory t. j. woreczki 

 z płynem nasiennym. Sposób ich powstawania nie ma dla naszych celów ważniej- 

 szego znaczenia, więc odsyłamy czytelnika do pracy Clausa ^^), który bardzo su- 

 miennie rzecz tę traktuje, a z nowszych autorów do Grubera ^^), który co prawda 

 opisuje to zjawisko niezmiernie szczegółowo, ale u form pokrewnych (D iapto- 

 mus i Heterocope). Woreczki nasienne wyrzucane bywają przez parzysty 



Ponieważ jest on znacznie większych wymiarów od jądra i prędzej zwraca na siebie 

 uwagę, więc pierwotnie przypuszczano, że to jest właściwie gruczoł nasienny. Tak przypusz- 

 czali Muller (Entomostraca s. Insecta testacea 1785), . Zenker (1. c.) i Claus w pierwszycli swych 

 pracach (Beitrag zur Anatomie u Entwickel. der Cycłopiden Archiv f. Naturg. 1858 pag. 34). 

 W naj ważniej szem swem dziele „Die freileh. Copep." p. 67, prostuje on błędne pierwotne przy- 

 puszczenie. 



Elementy rozrodcze obserwował już Zenker (1. c. p. 100), po nim Leydig (1. c), two- 

 rzenie się ich szczegółowo opisał Claus „Die freil. Copep/' p. 67, 70, a z nowszych badaczów 

 Yernet (1. c. p. 9). Wielkość ich podług Clausa wynosi 0,007 -0,009 wm; wibrują one bezustan- 

 ku, przypominając ruchy swoiste N a v i c u 1 i. 



35) Claus. Die freil. Cop. p. 66. 



36) Gruber A. Uber zwei siisswasser-Calaniden. Leipzig. 1878. pag. 16—32. 



