DZIAŁ III. ZOOLOGIJA. 



otwór |)łciowy zewnętrzny, który posiada jakby zamykającą go klapkę pod posta- 

 cią blaszki chitynowej zbrojnej szczecinką i paru kolcami. 



B. Organy samicze. 



Składają się one: 1) z nieparzystego gruczołu płciowego (jajnik, ovariun), 

 leżącego w pierwszym, a czasem i w drugim piers'cieniu piersiowym; 2) jajowo- 

 dów, które rozgałęziając się wielokrotnie w biegu swym ku tyłowi, kończą się 

 w obrębie pierwszego segmenty brzusznego, zapomocą t. zw. 3) wulwy czyli ze- 

 wnętrznego otworu płciowego. Pomiędzy temi ostatuiemi widzimy ^4) gruczoł 

 dość złożonej budowy glandes de sacs oyigeres wyrabiający materyjał 

 na worki jajowe. 



Jajnik przedstawia mniej lub bardziej owalny worek z licznemi wypukli- 

 nami bocznemi, nadającemi mu wygląd parzystego organu, wypełniony jajkami, 

 różny stopień rozwoju wykazującemi. Dojrzałe jajko zbudowane jest podług-ty- 

 pu ogólnego: błonka żółtkowa, żółtko ziarniste, ostro zarysowujące się jądro z ją- 

 derkiem; żółtko bywa różnorodnie zabarwione, a kolor jego zmienia się nietylko 

 u różnych gatunków, ale wykazuje znaczne indywidualne różnice, które najpraw- 

 dopodobniej zależą od wieku elementów rozrodczych. Vernet zaobserwował 

 to u C. br e yicaudatus Cis, przy czem samice z jednego zbiornika pochodzące 

 posiadały dwa różne zabarwienia: matowo -różowe i błękitne. Zauważyłem 

 pod tym względem nadzwyczajną zmienność u C a g i 1 i s Koch.: różowe, 

 błękitne, ciemnoszare, prawie matowobiałe z różnemi przejściowemi odcieniami 

 zdarzało się nam nieraz stwierdzić u okazów, z jednego stawu pochodzących. 

 U C. phaleratus Koch. znów widywałem matowobiałe lub błękitne worki 

 jajowe, u C. p u 1 c h e 1 1 u s Koch. szare i błękitne. Inne gatunki wykazują sta- 

 łość większą, np. u C. s i g n a t u s Koch są one zawsze koloru czarnego u C. 

 tenuicornis Cis., C. gracilicornis (mihi), szare i t. p. 



Co się tyczy wielkości jajek, to zwykle gatunki większych wymiarów posia- 

 dają jajka drobniejsze, ale zato liczniejsze. Tak np. na biegunach przeciwnych stoją, 

 C. gracilicornis (mihi) i C. h y a 1 i n u s Rehb.; pierwszy z nich dźwiga 

 w każdym worku po kilkadziesiąt małych stosunkowo jajek, drugi zaś zaledwie 

 4 — 10, ale są one zato ze dwa razy większe od poprzednich. Te różnice co do 

 płodności są prawdopodobnie w związku ze stopniem niebespieczeństwa, na jakie 

 bywają narażone formy większe, które skutkiem swych wymiarów łatwiej wpaść 

 mogą w oko wrogów i częściej bywają ofiarą ich żarłoczności. Większa też 



Zenker (1. c. p. 100) mówi o parzystym gruczole, toż samo Claus w pierwszych swych 

 pracach. W głównem swem dziele (i. c. p. 63), modyfikuje teu pogląd, „Mit Uurecht schrieb 

 ich friiher... der Gattung Lyclops eine paarige Keimdriise zu''. Yernet (1. c. p. 17) j dokładnie opi- 

 suje jajnik parzysty, dziwiąc się słowom Clausa. Wydaje si§ mi jednak, że przypuszczenie Clausa- 

 jest prawdopodobniej szem. Patrz np. Vogt u. Jung. Lehrbuch der practischen yergłeichenden 

 Anatomie. Braunschweig 1889. II Bd. I Lief. pag. 63; 

 38) Yernet 1. c. p. 21. 



