A. LANDE. MATERYJAŁY DO FAUNY SKORUPIAKÓW. 



333 



ich płodność jest warunkiem koniecznym do utrzymania gatunku. Zewnętrzne 

 otwory płciowe pod postacią, szparek poprzecznych przykryte są mniejszą górną 

 i większą dolną blaszką chitynową z kilkoma szczecinkami, do których przymoco- 

 wane bywają worki jajowe. 



Wspomniany gruczoł wlewa swą zawartość do pochwy wtedy, kiedy jajka 

 opuszczają jajowód; przy zetknięciu się z wodą wydzielina ta twardnieje, tworząc 

 cieniutką błonkę, która otacza wszystkie jajka razem wzięte, izolując jednocześnie 

 każde z nich. Ten gruczoł pełni jeszcze funkcyją organu, znanego pod mianem 

 receptaculum seminis, albowiem zapomocą zewnętrznego otworu swego, p o r u s, 

 przyjmuje spermatofory samca. Zapładnianie jajek odbywa się w chwili, gdy opu- 

 szczają one jajowód. Kształt tego gruczołu bywa różnorodny. Claus a za nim 

 Vernet opisują kilka form jego, przypisując im do pewnego stopnia znaczenie 

 cech gatunkowych. 



X. Spółkowanie. 



Hodując czas dłuższy różne gatuuki Cyklopów w akwaryjum pokój owem, 

 miałem sposobność poczynić pod tym względem pewne obserwacyje, zgodne ze 

 spostrzeżeniami Yerneta. W tym celu trzymane były czas pewien samce i sami- 

 ce w osobnych naczyniach, aby spotęgować pociąg płciowy osobników. I rzeczy- 

 wiście, przeniósłszy ich do wspólnego naczynia, natychmiast zauważyłem żwawe 

 bardzo gonitwy. Samiec spostrzegłszy, czy też poznawszy samicę, niebawem roz- 

 poczyna swe łowy, rzuca się na nią i rożkami górnemi atakuje ją śmiało pod od- 

 włok. Samica podziela czasami zapały samca, a wtedy bez przeszkody może nastą- 

 pić proces spółkowania, w razie zaś przeciwnym, stara się przed samcem um- 

 knąć, rzucając się na oślep, to w tę to w ową stronę. Wtedy samiec chwyta się 

 konwulsyjnie rożkami to za odwłok, to za widełki, to za jakąkolwiek nóżkę. Po- 

 chwyciwszy raz samicę, już jej nie puszcza więcej, chociaż ta dalej mknie wielkie - 

 mi susami z taką swobodą, jak gdyby do ciała przyczepiony samiec wcale jej nie 

 ciężył. Po chwili gdy ta nieco ochłonie, stara się on zmienić niewygodną swą po- 

 zy cyją na inną dogodniejszą, któraby mu pozwoliła zadowolnić popędy płciowe. 

 Jeżeli podczas tych wysiłków, samica zachowuje się spokojnie, samiec bez prze- 

 szkody cel właściwy osięga. Lecz zdarza się nieraz, iż samica poczuwszy, że 

 uścisk w jakim trzymaną była, wolnieje nieco, natychmiast z tego korzysta, wy- 

 rywa się i ucieka. Wtedy nanowo rospoczyna się gonitwa, która albo uwieńczoną 

 zostaje rezultatem pomyślnym, albo kończy się porażką samca, który widząc da- 

 remne swe zabiegi, nowe czyni poszukiwania, by zaloty swe ku innej zwrócić sa- 

 micy. Bądźjakbądź, z chwilą gdy zapłodnienie nastąpiło, samiec natychmiast 

 z objęć wypuszcza swą połowicę. W wypadkach normalnych samiec obejmuje 

 a d h o c zmodyfikowanemi rożkami czwartą parę kończyn samicy; ta ostatnia 



*) Claus. ,,Das Genus Cycłop. pag. 27 i Die frei lebend. Copepoden pag. 66. 

 ') Yernet 1. c. pag. 23. 



